معادل‌يابي و شناسايي مؤلفه‌ها و سازوكارهاي خودمهارگري در منابع اسلامي

عبدالاحد اسلامي / دکتري روان‌شناسي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره
محمدرضا احمدي / استاديار گروه روان‌شناسي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره، m.r.Ahmadi313@Gmail.com
محمود نوذري / استاديار گروه علوم تربيتي پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، mnowzari@rihu.ac.ir
ابوالقاسم بشيري / استاديار گروه روان‌شناسي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره، bashiri@Qabas.net
چکيده 
اين پژوهش، با روش تحليل محتوا و با هدف معادل‌يابي، مفهوم‌شناسي و شناسايي مؤلفه‌ها وسازوکارهاي خودمهارگري در منابع اسلامي، در دو مرحله انجام گرفته است: در مرحله اول، بعد از مفهوم‌پژوهي واژگاني، براي معادل‌يابي واژه خودمهارگري در منابع اسلامي، از نظر 25 کارشناس ديني بهره گرفته شد. در مرحله دوم، براي بررسي روايي محتوايي مستندات ديني، مؤلفه‌ها و سازوکارهاي خودمهارگري، پس از تشکيل حوزه معنايي، واژه معادل و استخراج مؤلفه‌هاي مفهومي در متون اسلامي، از نظر 8 کارشناس علوم ديني استفاده گرديد و در تحليل داده‌ها از تحليل محتواي متني و آمار توصيفي مثل فراواني و ميانگين بهره گرفته شد. يافته‌ها نشان مي‌دهد که از ميان 10 واژه مرتبط با خودمهارگري در منابع ديني، «تقوا» نزديک‌ترين معادل براي خودمهارگري است. همچنين، مي‌توان الف) مؤلفه شناختي با سازوکارهاي هدف‌شناسي، خودنظارتگري، حزم، عبرت و تجربه، ب) مؤلفه عاطفي – هيجاني، با سازوکار خوف، رجا، محبت، کرامت و حيا و ج) مؤلفه رفتاري، با سازوکار صبر و شکر را براي خودمهارگري با رويکرد ديني لحاظ کرد.
کليدواژه‌ها: معادل‌يابي، مفهوم‌شناسي، خودمهارگري، منابع اسلامي.