مباني روش‌شناختي روان‌شناسي اسلامي

  • warning: Missing argument 1 for t(), called in D:\WebSites\nashriyat.ir\themes\tem-nashriyat\upload_attachments.tpl.php on line 15 and defined in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\common.inc on line 962.
  • warning: htmlspecialchars() expects parameter 1 to be string, array given in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\bootstrap.inc on line 869.

سال پانزدهم، شماره دوم، پياپي 58، تابستان 1401، ص 25-44

محمدرضا احمدي/ استاديار گروه روان‌شناسي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)     m.r.ahmadi313@gmail.com
دريافت: 29/08/1399 ـ پذيرش: 18/01/1400

چکيده
هدف پژوهش حاضر شناسايي و تبيين مباني روش‌شناختي در روان‌شناسي اسلامي است. بدين‌منظور، به منابع دست اول اسلامي، از جمله قرآن و روايات و نيز منابع فلسفي مراجعه شد و داده‌هاي مربوط به نحوه شناخت، روش‌هاي شناخت و ابزار شناخت جمع‌آوري گرديد. داده‌ها به شيوه «تحليل محتواي کيفي متون» بررسي و با مباحث روان‌شناختي مقايسه گرديد. يافته‌ها نشان داد: اولاً، سه چارچوب کلي يا پارادايم اثبات‌گرايانه، هرمنوتيک و انتقادي بر روش‌شناسي موجود در روان‌شناسي حاکم است. ثانياً، روش تجربي در روان‌شناسي معاصر براي کشف واقعيت‌هاي رواني، سيطره دارد. روش تجربي و به‌طور خاص روش آزمايشگاهي ـ هر دو ـ از انديشه‌هاي بنيادين مادي‌گرايي نسبت به انسان و منحصرسازي شناخت به مجاري حسي برخاسته‌اند. اما از منابع اسلامي به دست مي‌آيد: 1) روش بررسي همواره تابع ماهيت موضوع است و امري دلبخواهي نيست. 2) روش‌هاي کشف واقع متنوع‌اند و روش تجربي تنها نسبت به يک دسته از واقعيت‌ها بسندگي دارد. 3) روش تجربي قابل اعتماد است و اطمينان عرفي در پي دارد و گاهي يقين‌آور است. 4) روش نقلي براي شناخت واقعيت‌هاي فراحسي و فراعقلي کاربرد دارد و راهي براي کشف واقع است. 5) راه شناخت واقعيت‌هاي غيرمادي، مانند ماهيت پيکره انسان عمدتاً استدلال  عقلي است. 6) ابزار نهايي شناخت که بر همه روش‌ها سيطره دارد، عقل است. 7) ارزش‌مداري بر انتخاب روش‌ها و فنون حاکم است. 8) چارچوب يا پارادايم حاکم بر روش‌شناسي اسلامي «واقع‌گرايي عقلاني» است.

کليدواژه‌ها: چارچوب نظري (پارادايم)، مباني روش‌شناختي، روان‌شناسي اسلامي، روش‌شناسي، روش.
 


 

سال انتشار: 
1401
شماره مجله: 
58
شماره صفحه: 
25