مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) روان‌شناسی و دین 2008-1782 19 4 2027 03 06 بازشناسی و طبقه‌بندی فضائل اخلاقی بر اساس دیدگاه علامه مصباح یزدی: تحلیل محتوای کیفی 5001594 10.22034/ravanshenasi.2026.5001594 FA محمدجواد حمزه پور دانشجوی دکتری - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی 0009-0001-3827-3288 رحیم میردریکوندی دانشیار - گروه روان شناسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0006-9938-0390 محمدرضا بنیانی استادیار - گروه مشاوره اسلامی دانشگاه معارف اسلامی 0009-0002-7748-2098 سعید هدایت شده Journal Article 2025 12 24 This study aimed to identify and classify moral virtues based on Allameh Misbah-Yazdi's perspective and compare it with Martin Seligman's approach in positive psychology. Data were collected and analyzed using a mixed-method (qualitative-quantitative) approach. In the qualitative phase, 54 attributes were identified through content analysis of Allameh Misbah-Yazdi's works. After validating these attributes using the CVI index with nine experts, 40 attributes were confirmed and classified into three domains: divine, individual, and social ethics. The findings revealed that both perspectives emphasize the importance of moral virtues in enhancing the psychological well-being of individuals and society, yet they exhibit fundamental differences. Allameh Misbah's theocentric perspective defines virtues in relation to divine perfection and servitude, whereas Seligman's human-centered approach views virtues as independent strengths contributing to material well-being. This difference results in the absence of certain virtues, such as sincerity, trust in God, and asceticism, in Seligman's framework and differences in defining parallel virtues. The study underscores the necessity of designing moral education based on Islamic culture to establish effective models for cultivating ethics. این پژوهش با هدف شناسایی و طبقه‌بندی فضائل اخلاقی براساس دیدگاه علامه مصباح یزدی و مقایسه آن با دیدگاه مارتین سلیگمن در روان‌شناسی مثبت انجام شد. داده‌ها با روش آمیخته (کیفی-کمی) گردآوری و تحلیل شدند. در بخش کیفی، با استفاده از تحلیل محتوای کتب علامه، 54 صفت شناسایی شد که پس از ارزیابی روایی با شاخص CVI توسط 9 متخصص، 40 صفت تأیید و در سه محور اخلاق الهی، فردی و اجتماعی طبقه‌بندی گردید. نتایج نشان داد که هر دو دیدگاه بر اهمیت فضائل اخلاقی در ارتقای سلامت روانی فرد و جامعه تأکید دارند، اما تفاوت‌های بنیادینی دارند. نگاه خدامحورانه علامه مصباح، فضائل را در ارتباط با کمال الهی و عبودیت تعریف می‌کند، در حالی که سلیگمن با رویکرد انسان‌محور، فضائل را توانمندی‌هایی مستقل برای بهزیستی مادی می‌داند. این تفاوت منجر به غیاب برخی فضائل مانند اخلاص، توکل و زهد در رویکرد سلیگمن و تفاوت در تعریف فضائل متناظر شده است. این پژوهش بر لزوم تنظیم آموزش فضائل اخلاقی بر مبنای فرهنگ اسلامی تأکید می‌کند تا الگوهای مؤثری در پرورش اخلاق فراهم آید.