مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) روان‌شناسی و دین 2008-1782 19 3 2026 10 24 ضرورت تحول در نظام آموزشی به‌منظور کاربردی‌سازی روش‌های اجتهادی در علوم انسانی: الگویی موردی در روان‌شناسی خانواده * 51 78 5002706 10.22034/ravanshenasi.2026.5002706 FA مسعود نورعلیزاده میانجی استادیار - گروه روان‌شناسی دانشگاه شاهد 0000-0001-9078-2197 عبداله رحیمی مربی - اخلاق و تربیت 0000-0001-6870-6876 فرشته زارعی 000000000000 Journal Article 2026 01 22 This study was conducted with a qualitative approach using Design-Based Research (DBR), aiming to present a systematic transformational model for teaching and applying ijtihādī methods in the humanities, with a case study of family psychology. The main framework was based on the ijtihādī method in Islamic sciences, with its step-by-step updating and adaptation to the humanities and psychological sciences. Its practical goal was to empower researchers to understand, extract, and psychologically analyze Quranic and hadith texts based on methodological evidence. The research findings were obtained in three axes: 1. Formulation of a "comprehensive educational blueprint" in the form of a six-step hierarchical model that begins with textual-linguistic literacy (Arabic literature, Quran, and hadith) and, after ijtihādī literacy (principles of jurisprudence and inference) and specialized-psychological analytical literacy of Islamic texts, culminates in evidence-based applied analytical literacy (para-jurisprudential and jurisprudential analysis of texts) to provide the groundwork for scientific explanation and theorization; 2. Formulation of "ijtihādī analytical course plans for Islamic texts," including para-jurisprudential analysis and jurisprudential analysis of family texts with a psychological approach, emphasizing practical training in the application of literary, semantic, exegetical, hadith-jurisprudential (fiqh al-ḥadīth), and inferential principles; 3. "Implementation of the model" on the case sample of the family, which demonstrated the feasibility of objectively extracting psychological patterns and its effectiveness in creating a learning ecosystem. This model provides a transformational framework for method-oriented education that, by integrating multi-layered literacies, offers a systematic path for the application of ijtihādī methods in psychology and other humanities, and for redesigning targeted curricula. این پژوهش با رویکرد کیفی و با روش مبتنی‌بر طراحی (DBR)، با هدف ارائۀ یک الگوی تحولی نظام‌مند برای آموزش و کاربردی‌سازی روش‌های اجتهادی در علوم انسانی، با مطالعۀ موردی روان‌شناسی خانواده انجام شد. چارچوب اصلی مبتنی‌بر روش اجتهادی در علوم اسلامی، روزآمدسازی و متناسب‌سازی گام‌به‌ گام آن در علوم انسانی و روان‌شناختی بود. هدف کاربردی آن، توانمندسازی دانش‌پژوهان برای فهم، استخراج و تحلیل روان‌شناختی از متون قرآنی و حدیثی مبتنی‌بر شواهد روش‌شناختی بود. یافته‌های پژوهش در سه محور حاصل شد: ۱. تدوین «نقشۀ ‌جامع آموزشی» در قالب مدلی شش‌گامی و سلسله‌مراتبی که از سواد متنی ‌ـ ‌زبان‌شناختی (ادبیات عرب، قرآن و ‌حدیث) آغاز شده و پس از سواد اجتهادی (اصول فقه و استنباط) و سواد تحلیل تخصصی ـ روان‌شناختی متون ‌اسلامی، به سواد تحلیل کاربردی شواهد‌محور (‌تحلیل پیرافقاهتی و فقاهتی متون) منتهی می‌شود تا بستر ‌تبیین و نظریه‌پردازی علمی را فراهم کند؛ ۲. تدوین «طرح‌های درسی تحلیل‌ اجتهادی متون اسلامی» شامل تحلیل پیرافقاهتی و ‌تحلیل فقاهتی متون خانواده با رویکرد روان‌شناختی، با تأکید بر آموزش عملی شیوه‌های به‌کارگیری قواعد ادبی، معناشناختی، تفسیری، فقه‌الحدیثی و اصول ‌استنباط؛ ۳. «پیاده‌سازی الگو» روی نمونۀ موردی خانواده که امکان‌پذیری استخراج عینی الگوهای روان‌شناختی و ‌کارایی آن در ایجاد یک اکوسیستم یادگیری را نشان داد. این الگو چارچوبی تحولی برای آموزش روش‌محور است که با یکپارچه‌سازی سوادهای چندلایه، مسیری نظام‌مند برای کاربردی‌سازی روش‌های اجتهادی در روان‌شناسی و دیگر علوم انسانی و بازطراحی برنامه‌های درسی هدفمند را فراهم می‌کند. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/sites/ravanshenasi.nashriyat.ir/files/article-files/5002706-1792840006.pdf