مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) روان‌شناسی و دین 2008-1782 19 3 2026 12 06 ضرورت تحول در نظام آموزشی به منظور کاربردی‌سازی روش‌های اجتهادی در علوم انسانی: الگویی موردی در روان‌شناسی خانواده 5002706 10.22034/ravanshenasi.2026.5002706 FA مسعود نورعلیزاده میانجی استادیار - گروه روان‌شناسی دانشگاه شاهد 0000-0001-9078-2197 عبداله رحیمی مربی - اخلاق و تربیت 0000-0001-6870-6876 فرشته زارعی 000000000000 Journal Article 2026 01 22 کارآمدسازی علوم و کاربردی‌سازی آموخته‌ها از ضروریات نظام آموزشی است. اسلامی‌سازی علوم انسانی در سطح عالی، نیازمند استخراج این علوم از متون دینی است که به روزآمدسازی روش‌های اجتهادی و آموزش درست آن به دانش‌پژوهان بستگی دارد. نظام آموزشی فعلی با یک دوگانۀ ناموفق روبه‌روست: برنامه‌های آموزشی طولانیِ فقاهتی با رویکرد هنجاری و غیرمنطبق با سطوح علمی، و برنامه‌های آموزشی ناکامل و غیرتوانمندساز علوم اسلامی در مراکز آموزش عالی. الگوی تحولی پیشنهادی، با تبیین‌های روزآمد مبتنی بر متون اسلامی و ارائه فرآیند ساختاریافته‌ای از روش‌های فقهی و پیرافقهی متناسب‌سازی‌شده با علوم انسانی، چگونگی استنباط و استخراج مباحث را به دانش‌پژوهان آموزش می‌دهد. در این الگو، گزاره‌های قرآنی و حدیثیِ مرتبط با خانواده در یک فرایند متن‌پژوهی فقاهتی، تجزیه و تحلیل شده و دلالت‌های معناشناختی آنها مشخص می‌شود. سپس برداشت‌های علمی با ذکر فنون روش‌شناختی و قواعد اجتهادی تبیین می‌گردد. این «متن‌پژوهی فقاهتی» با کاربست روش‌های اجتهادی به معنای عام و اصول فهم و تحلیلِ علمی فقیهانه؛ یعنی قواعد ادبی، معناشناختی، رجالی، اصولی، تفسیری و فقه‌الحدیثی برای فهم صحیح متون و کشف بنیان‌های علمی است. پیشنهاد می‌شود متناسب با هر رشته‌ای، درسنامه‌های کاربردی مانند «تحلیل فقاهتی متون اسلامی خانواده با رویکرد روان‌شناختی» تدوین و بر اساس آن آموزش‌های توانمندساز انجام بگیرد.