مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) روان‌شناسی و دین 2008-1782 19 3 2026 10 24 تحول روان‌شناختی بر اساس حکمت متعالیه: مؤلفه‌ها و روابط بین آنها* 7 28 5002708 10.22034/ravanshenasi.2026.5002708 FA سیدهادی صبوری کارشناس ارشد - روان شناسی عمومی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009000875073948 محمدرضا احمدی محمدآبادی دانشیار - گروه روان شناسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0007-2410-2799 Journal Article 2025 09 24 The purpose of this research is to identify the components of psychological development based on Transcendent Theosophy (Hikmat al-Muta'aliyah) and to explain the interrelations among them. The present study employed a qualitative method of content analysis. Data were collected and classified through studying and note-taking from books, articles, and electronic libraries. According to the research findings, the nature of psychological development is the gradual actualization of the potential faculties of the human being, the ultimate goal of which is proximity to the Perfect Being (God, Almighty). What undergoes change in the process of psychological transformation can be divided into three categories: cognitive, including objective perception, semi-abstract perception, and universal perception; conative (inclinational), including appetitive desire (shawqiyyah) and will (irādah); and behavioral (actional), including play-centeredness, good-and-evil-centeredness, and expediency-centeredness. From Mulla Sadra's perspective, cognition gives rise to inclination, and inclination gives rise to action in the human being. This order also exists in reverse; that is, action gives rise to inclination, and inclination leads to another cognition in the soul. Therefore, each of cognition and action has a role in the realization of the other. However, cognition is like the soul, which is the principal dimension of the human being, and action is like the body, which is considered the instrument. Consequently, the subsistence of action depends on knowledge just as the subsistence of the body depends on the soul, but the condition for the continuity and increase of cognition is the careful guarding of actions. هدف از این پژوهش، دستیابی به مؤلفه‌های تحول روان‌شناختی بر اساس حکمت متعالیه و نیز تبیین روابط بین آنهاست. پژوهش حاضر با روش کیفی از نوع تحلیل محتوا بود. داده‌ها از طریق مطالعه و فیش‌برداری از کتب، مقالات و نیز از کتابخانه‌های الکترونیک جمع‌آوری و طبقه‌بندی گردیده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، ماهیت تحول روان‌شناختی، به فعلیت رسیدن تدریجی استعدادهای بالقوة انسان است که غایت آن تقرب به وجود کامل (باری تعالی) می‌باشد. آنچه که در فرآیند تحول روان‌شناختی در حال تغییر است را می‌توان به سه دستة شناختی شامل ادراک عینی، ادراک نیم‌انتزاعی و ادراک کلی؛ گرایشی شامل شوقیه و اراده؛ و کنشی شامل بازی‌محوری، حسن و قبح‌محوری و مصلحت‌محوری تقسیم نمود. از منظر ملاصدرا، شناخت موجب شکل‌گیری گرایش و گرایش موجب کنش در انسان خواهد شد. همچنین این ترتیب به‌صورت معکوس نیز وجود دارد؛ یعنی کنش موجب شکل‌گیری گرایش و گرایش نیز منجر به شناخت دیگری در نفس خواهد شد. بنابراین هرکدام از شناخت و کنش در تحقق دیگری مدخلیت دارند، اما شناخت مانند نفس که بعد اصلی انسان است و کنش مانند بدن که ابزار محسوب می‌شود؛ درنتیجه، قوام کنش به علم مانند قوام بدن به نفس است، اما شرط دوام و ازدیاد شناخت مراقبت از کنش‌هاست. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/sites/ravanshenasi.nashriyat.ir/files/article-files/5002708-1792839850.pdf