مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) روان‌شناسی و دین 2008-1782 19 3 2026 12 06 تحول روانشناختی بر اساس حکمت متعالیه: مولفه‌ها و روابط بین آنها 5002708 10.22034/ravanshenasi.2026.5002708 FA سیدهادی صبوری کارشناس ارشد - روان شناسی عمومی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009000875073948 محمدرضا احمدی محمدآبادی دانشیار - گروه روان شناسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0007-2410-2799 Journal Article 2025 09 24 هدف از این پژوهش، دستیابی به مولفه‌های تحول روانشناختی بر اساس حکمت متعالیه و نیز تبیین روابط بین آنهاست. پژوهش حاضر با روش کیفی از نوع تحلیل محتوا بود. داده‌ها از طریق مطالعه و فیش‌برداری از کتب، مقالات و نیز از کتابخانه‌های الکترونیک جمع‌آوری و طبقه‌بندی گردیده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، ماهیت تحول روانشناختی، به فعلیت رسیدن تدریجی استعدادهای بالقوه‌ی انسان است که غایت آن تقرب به وجود کامل (باری تعالی)، می‌باشد. آنچه که در فرآیند تحول روانشناختی در حال تغییر است را می‌توان به سه دسته‌ی: شناختی: ادراک عینی، ادراک نیم انتزاعی و ادراک کلی، گرایشی: شوقیه و اراده و کنشی: بازی‌محوری، حسن و قبح‌محوری و مصلحت‌محوری، تقسیم نمود. از منظر ملاصدرا، شناخت موجب شکل‌گیری گرایش و گرایش موجب کنش در انسان خواهد شد. همچنین این ترتیب به‌صورت معکوس نیز وجود دارد یعنی کنش موجب شکل‌گیری گرایش و گرایش نیز منجر به شناخت دیگری در نفس خواهد شد. بنابراین هر کدام از شناخت و کنش در تحقق دیگری مدخلیت دارند، اما شناخت مانند نفس که بعد اصلی انسان است و کنش مانند بدن که ابزار محسوب می‌شود. در نتیجه قوام کنش به علم مانند قوام بدن به نفس است اما شرط دوام و ازدیاد شناخت مراقبت از کنش‌هاست.