مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) روان‌شناسی و دین 2008-1782 19 2 2026 06 22 بازخوانی فرصت‌ها و تهدید‌های تعامل دین و روان‌شناسی و جایگاه آن در علوم انسانی اسلامی 73 88 5002746 10.22034/ravanshenasi.2026.5002746 FA احسان فدایی کارشناس ارشد 0009-0005-8963-0264 Journal Article 2025 09 29 The interaction between religion and psychology in Islamic humanities is of particular importance. This study, adopting an analytical-critical approach, examines the opportunities and threats of this coexistence. In terms of opportunities, psychology, by drawing on the foundations of religion, can achieve a deeper understanding of the human being, his motives, and emotions. Teachings such as meaning, hope, trust in God (tawakkul), and repentance have the capacity to enrich psychological theories, and religion can serve as a source for mental health and resilience. On the other hand, there exist threats such as epistemological eclecticism, the reduction of the human being to a mere bio-psychological entity, and the neglect of spiritual dimensions in certain Western schools. The uncritical application of psychological theories without regard to the foundations of religion leads to epistemological conflicts and cultural harms. Through a comparative examination of perspectives, this study emphasizes the redefinition of concepts such as human nature (fitra), mental health, and freedom within the framework of Islamic humanities. Finally, suggestions for constructive interaction are presented. Developing indigenous models of Islamic psychology, training interdisciplinary specialists, and expanding theoretical and empirical research are among the recommendations. تعامل دین و روان‌شناسی در علوم انسانی اسلامی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، فرصت‌ها و تهدیدهای این هم‌نشینی را بررسی می‌کند. از نظر فرصت‌ها، روان‌شناسی با بهره‌گیری از مبانی دین می‌تواند به درک ژرف‌تری از انسان، انگیزه‌ها و هیجانات او دست یابد. آموزه‌هایی مانند معنا، امید، توکل و توبه، ظرفیت غنی‌سازی نظریه‌های روان‌شناختی را دارند و دین منبعی برای سلامت روان و تاب‌آوری محسوب می‌شود. در مقابل، تهدیدهایی چون التقاط معرفتی، تقلیل‌گرایی انسان به موجودی زیستی ـ روانی، و نادیده گرفتن ابعاد معنوی در برخی مکاتب غربی وجود دارد. استفادة غیرنقادانه از نظریه‌های روان‌شناسی بدون توجه به مبانی دین، به تعارض‌های معرفتی و آسیب‌های فرهنگی می‌انجامد. این پژوهش با بررسی تطبیقی دیدگاه‌ها، بر بازتعریف مفاهیمی چون فطرت، سلامت روان و آزادی در چارچوب علوم انسانی اسلامی تأکید دارد. در پایان، پیشنهادهایی برای تعامل سازنده ارائه می‌شود. تدوین الگوهای بومی روان‌شناسی اسلامی، تربیت متخصصان میان‌رشته‌ای و توسعة پژوهش‌های نظری و تجربی از جمله پیشنهادهاست. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/sites/ravanshenasi.nashriyat.ir/files/article-files/5002746-1788678944.pdf