مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 03 مدل سیستمی‌ـ‌چندبعدی روان انسان بر اساس اندیشه‌های علامه مصباح یزدی ره 5002748 10.22034/ravanshenasi.2026.5002748 FA نجیب الله نوری استادیار - روان شناسی عمومی مؤسسه آموزشی امام خمینی 0000-0003-4489-9460 Journal Article 2025 12 28 Understanding the human psyche is one of the important subjects, and throughout history philosophers and psychologists have sought to answer the question of what kinds of relations exist among the different parts of the human psyche. The present study aims to answer this question within the thought of Allameh Misbah Yazdi. To this end, numerous works of Allameh Misbah Yazdi were examined, and the texts related to this subject were analyzed through content analysis. The findings of the study indicate that, in total, six structural relations among psychological concepts can be identified in the thought of Allameh Misbah Yazdi: 1. Hierarchical relation, in a pyramidal form. 2. Interactive relation, referring to the existence of connections among different parts. 3. Conflictual relation, referring to the struggle and competition among several constructs. 4. Feedback relation, meaning the reactive effect of some constructs on their preceding components. 5. Contextual relation, referring to the role of certain constructs as groundwork or capacity for other parts. 6. Moderating relation, referring to the control of the effect of certain variables by specific constructs. In conclusion, it can be claimed that, from the perspective of Allameh Misbah Yazdi, the structural relations of the human psyche constitute a multidimensional systemic framework in which complex and diverse interrelations exist among the different parts of the psyche. شناخت روان انسان از مباحث مهمی است و در طول تاریخ فیلسوفان و روان‌شناسان به دنبال پاسخ به این سؤال بوده‌اند که چه روابطی بین بخش‌های مختلف روان انسان برقرار است. پژوهش حاضر در صدد پاسخ به این سؤال در اندیشه‌های علامه مصباح یزدی بود. برای پاسخ به آن آثار متعدد علامه مصباح یزدی مورد مطالعه قرار گرفت و متن‌های مربوط به این موضوع به صورت محتوایی تحلیل شد. یافته‌های پژوهش‌ نشان می‌دهد که در مجموع شش رابطه ساختاری بین مفاهیم روان‌شناختی در اندیشه‌های علامه مصباح وجود دارد. 1. رابطه سلسله مراتبی به صورت هرمی ۲. رابطه تعاملی و وجود ارتباط بین بخش‌های مختلف، ۳. رابطه تعارضی و وجود تنازع و تزاحم بین چند سازه، ۴. رابطه بازخوردی و اثر واکنشی برخی سازه‌های روی قسمت‌های پیشین خود. ۵. رابطه زمینه‌‌ای و زمینه‌ساز بودن و ظرفیت بودن سازه‌ها برای بخش‌های دیگر. ۶. رابطه تعدیلی و کنترل اثر برخی متغیرها توسط سازه‌های خاص. در نهایت می‌توان ادعا کرد که روابط ساختاری روان انسان از دیدگاه علامه مصباح یزدی یک رابطه سیستمی چندبعدی است که روابط پیچیده و متنوع بین بخش‌های روان انسان وجود دارد.