مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 08 17 تدوین مدل مفهومیِ قرآن‌بنیانِ بخشودگی در تعاملات زناشویی: یک مطالعه کیفی 5003432 FA میلاد شماخته استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران 1225-6712-1231-8962 علی صادقی سرشت 0000-0002-2064-4140 جواد مصلحی دکتری - جامعه المصطفی العالمیه(ص) 0000-0002-1317-3766 Journal Article 2025 12 16 Marital forgiveness is one of the key components in the stability and health of couples' relationships. The present study aimed to develop a Quran-based conceptual model of the forgiveness process in marital interactions. This study was conducted with a qualitative approach and the method of content analysis. The unit of analysis included verses of the Holy Quran and interpretive and narrative statements related to the concepts of "forgiveness", "forgiveness", "forgiveness" and "kindness" in the context of couples' relationships. The data were collected through purposeful sampling from Quranic and interpretive texts and then analyzed through three stages of open, axial and selective coding. In this process, the extracted concepts were first organized at the level of primary themes and then integrated into the form of macro-conceptual categories and dimensions. The findings led to the extraction of five main dimensions in the conceptual model: (1) structural components of the forgiveness process, (2) spiritual and moral preconditions, (3) factors that reveal and initiate forgiveness, (4) cognitive and emotional barriers to interaction, and (5) individual and relational consequences. These dimensions indicate that forgiveness in Quranic teachings is not an immediate emotional reaction, but a staged process that begins with a conscious recognition of the right and leads to the restoration and quality of marital interaction. بخشودگی زناشویی یکی از مؤلفه‌های کلیدی در پایداری و سلامت روابط زوجین است. پژوهش حاضر با هدف تدوین یک مدل مفهومی قرآن‌بنیان از فرآیند بخشودگی در تعاملات زناشویی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش تحلیل مضمون صورت گرفت. واحد تحلیل شامل آیات قرآن کریم و گزاره‌های تفسیری و روایی مرتبط با مفاهیم «عفو»، «صفح»، «غفر» و «احسان» در بستر روابط زوجین بود. داده‌ها از طریق نمونه‌گیری هدفمند از متون قرآنی و تفسیری گردآوری و سپس طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. در این فرایند، مفاهیم استخراج‌شده ابتدا در سطح مضامین اولیه سازمان‌دهی شده و سپس در قالب مقوله‌ها و ابعاد مفهومی کلان یکپارچه گردیدند. یافته‌ها به استخراج پنج بُعد اصلی در مدل مفهومی انجامید: (۱) مؤلفه‌های ساختاری فرآیند بخشودگی، (۲) شرایط زمینه‌ساز معنوی و اخلاقی، (۳) عوامل آشکارساز و شروع‌کننده بخشش، (۴) موانع شناختی و هیجانی تعامل، و (۵) پیامدهای فردی و رابطه‌ای. این ابعاد نشان می‌دهد که بخشودگی در آموزه‌های قرآنی نه یک واکنش هیجانی آنی، بلکه فرآیندی مرحله‌مند است که از تشخیص آگاهانه حق آغاز شده و به ترمیم و کیفیت‌بخشی تعامل زناشویی منتهی می‌شود.