TY  - JOUR
    ID  - 5004159
    TI  - قوة ذکاوت در اندیشة ابن‌سینا:  تحلیلی مفهومی ـ شناختی از سطوح پردازش عقلانی و دلالت‌های آن در تبیین نبوغ
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 3
    LA  - fa
    SN  - 2008-1782
        AU  - Khaliliyan Shalamzari, Mahmoud
      AD  - استادیار - دانشگاه شاهد
          AU  - saidiy, Mahmoud
      AD  - دانشیار- گروه فلسفه و حکمت دانشگاه شاهد
        Y1  - 2026
    PY  - 2026
    VL  - 19
    IS  - 3
    SP  - 155
    EP  - 173
  KW  - قوة ذکاوت
KW  - ابن‌سینا
KW  - یادگیری پیشرفته
KW  - نبوغ
    DO  - 10.22034/ravanshenasi.2026.5004159
    AB  - پژوهش‌های معاصر در حوزة نبوغ و کارکردهای شناختی پیشرفته علی‌رغم پیشرفت‌های تجربی، با کاستی‌هایی همچون کم‌توجهی به تبیین‌های فلسفی و تحلیل ساختارهای ادراکی بنیادین ذهن نابغه مواجه‌اند. هدف این مقاله بازخوانی مفهوم «قوة ذکاوت» در اندیشة ابن‌سینا و تبیین ظرفیت آن برای غنی‌سازی مباحث روان‌شناسی شناختی است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مفهومی ـ تفسیری انجام شد و مفاهیم مرتبط با مراتب ادراک از آثار اصلی ابن‌سینا استخراج و در چارچوب نظریه‌های جدید تفسیر گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که شناخت حصولی دارای مراتب حسی، خیالی، وهمی و عقلی است و در مرتبة عقلانی سه سطح «فکر»، «حدس» و «ذکاوت» از یکدیگر متمایز می‌شوند. فکر به‌عنوان استدلال قیاسی گام‌به‌گام، حدس به‌مثابة ادراک ناگهانی حد وسط، و ذکاوت به‌عنوان عالی‌ترین سطح استنباط معرفی می‌شود که با خمیرمایه‌ای قدسی با سرعت و فشردگی بیشتر، روابط علّی و نتایج چندین قیاس را به‌صورت یکپارچه درک می‌کند. تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد ذکاوت را می‌توان با نوعی پردازش بسیار کارآمد، یکپارچه و کم‌بار شناختی متناظر دانست. همچنین منشأ آن در سه صورت ذاتی، اکتسابی و ترکیبی تبیین می‌شود که مرتبة برتر آن در تعامل استعداد اولیه و پرورش شناختی شکل می‌گیرد. در مجموع، این پژوهش نشان می‌دهد که بازخوانی مفهوم ذکاوت می‌تواند چارچوبی نظری برای فهم سطوح پیشرفته یادگیری و کارآمدی شناختی فراهم آورد و پلی مفهومی میان سنت فلسفی اسلامی و مباحث نوین علوم شناختی ایجاد کند. چنین چارچوبی می‌تواند به توسعة مدل‌های نظری غنی‌تر در مطالعة نبوغ و آموزش پیشرفته یاری رساند.
    UR  - https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/5004159
    L1  - https://ravanshenasi.nashriyat.ir/sites/ravanshenasi.nashriyat.ir/files/article-files/5004159-1792840160.pdf
    ER  -