https://ravanshenasi.nashriyat.ir مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) fa weekly 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/5001622 پژوهش حاضر با هدف ساخت پرسش‌نامۀ سنجش هوش هیجانی قرآن‌بنیان انجام شد. روش پژوهش توصیفی از نوع پیمایشی بود. جامعۀ آماری، مردان و زنان بالای 20 سال از شهرهای قم، تهران، اصفهان، مشهد و یزد بودند. این پرسش‌نامه بر پژوهش قبلی مؤلف استوار شده است که در آن مؤلفه‌های هوش هیجانی قرآن‌بنیان استخراج و به تأیید رسیده است. در مرحلۀ اول بر اساس مؤلفه‌های به‌دست‌آمده، گویه‌هایی طراحی و جهت بررسی روایی محتوایی در اختیار کارشناسان قرار گرفت. شاخص روایی محتوا (79/0) و ضریب نسبی (49/0) نشان‌دهندۀ روایی محتوایی گویه‌ها بود؛ در مرحلۀ بعد پرسش‌نامه در نمونه‌ای به‌اندازۀ 840 نفر برای بررسی پایایی و روایی سازه اجرا شد. یافته‌‌ها نشان داد: الف) پرسش‌نامۀ هوش هیجانی قرآن‌بنیان از ویژگی‌های روان‌سنجی مطلوبی برخوردار است؛ ب) پایایی پرسش‌نامه با روش آلفای کرونباخ برای کل پرسش‌نامه 97/0، و برای هریک از مؤلفه‌های: باورهای ایمانی (96/0)، کنترل هیجانات بین‌فردی (85/0)، همدلی(81/0)، کنترل هیجانات درون‌فردی (85/0)، تأثیرناپذیری (78/0)، القائات الهی (72/0)، مسئولیت‌پذیری دینی (84/0) و بخشش (74/0) می‌باشد؛ ج) نتایج تحلیل عاملی نشان داد پرسش‌نامه از روایی سازۀ مطلوبی برخوردار است؛ لذا این ابزار دارای عوامل زیربنایی خوبی برای سنجش هوش هیجانی بوده و می‌توان از آن در تحقیق و سنجش استفاده کرد. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/5003502 برخی از سبک‌های درمانی همچون «توقف فکر»، «مواجهه و جلوگیری از پاسخ» که برای درمان وسواس فکری استفاده می‌شوند، مستلزم به‌ذهن‌آوری اختیاری افکار شهوت‌انگیزند. فراخوانی اختیاری این افکار، قابلیت بررسی فقهی دارد. دراین راستا، پژوهش حاضر درصدد تحلیل فرایند مداخله و مشخص ساختن حکم تکلیفی و وضعی مداخلة مبتنی بر به‌ذهن‌آوری اختیاری این افکار برای درمانگران و همچنین حکم تکلیفی تبعیت از این شیوه‌ها برای مراجعان بود. در این پژوهش با روش اجتهادی با بهره‌گیری از منابع معتبر، ادلة دینی و اقوال فقها استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که 1. تنها در مورادی که تهییج حاصله از افکار به‌لحاظ شدت در مرتبة اعلی بوده و خوف ارتکاب فعل حرام وجود داشته باشد، مصداق حکم حرمت خواهد بود، 2. با توجه به وجود شیوه های جایگزین برای درمان وسواس فکری، فراخوانی افکار مهیج شهوت به‌قصد درمان، درصورتی که سبب تهییج و انجام فعل حرام در مراجع شود، ممنوع خواهد بود، ولی درآمد حاصله از آن برای درمانگر خالی از اشکال است. براین اساس نتیجه گرفته شد که درمانگر پیش از انتخاب این شیوه، باید با ابزار مناسب، میزان تهییج در مراجع را ارزیابی کرده و درصورت تشخیص احتمال قطعی یا اطمینان¬آور فعل حرام از مراجع، از درمان‌های جایگزین استفاده کند. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/688 نیاز به رابطه، نیازی ذاتی در انسان هاست که زمینه ساز شکل گیری مجموعه ای از روابط در زندگی آنها می باشد. تنظیم این روابط نقش مؤثری در سلامت روانی فردی و اجتماعی انسان ها دارد و دین اسلام در این زمینه دارای نگاه ویژه ای است. هدف پژوهش حاضر تبیین الگوی ارتباط بین فردی براساس منابع اسلامی برای سازمان دهی ارتباطات بین فردی است. در این پژوهش، از روش «تحلیل مفهومی محتوایی» استفاده شد. همچنین از شاخص «روایی محتوا» (CVI) به منظور تأیید روایی استنباط به عمل آمده مبتنی بر نظر ده کارشناس خبره استفاده گردید. یافته ها نشان داد الگوی ارتباط بین فردی اسلامی مبتنی بر عقل ورزی ارتباطی است؛ به این معنا که در آن، مؤلفه های ساختی «احسان » و «پرهیز از اسائه»، مؤلفه های نگهداری «استبشار» و «شکر» و مؤلفه های بازساختی ارتباط «استغفار» و «بردباری ـ غفران» به صورت مجموعه ای و باهم به کار گرفته می شوند. هرکدام از CVI و CVR به دست آمده نیز 1 (یک) بود که نشان دهنده صحت استنباط چهار موقعیت ارتباطی از روایت مبنا در حد کاملاً مطلوب است. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/2021365 هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر درمان‌ شناختی ـ رفتاری توحیدی بر کاهش پرخاشگری نوجوانان زندان عادل‌‌آباد شیراز بود. در این پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون ۳۰ نوجوان زندانی با جرم درگیری یا قتل به‌صورت هدفمند و در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه (۱۵ نفر در گروه آزمایش و ۱۵ نفر در گروه گواه) مورد مطالعه قرار گرفتند، که گروه آزمایش ۸ جلسۀ درمان‌ شناختی ـ رفتاری توحیدی و گروه گواه درمانی دریافت نکردند. همۀ شرکت‌کنندگان پرسش‌نامۀ پرخاشگری را قبل و پس از درمان تکمیل کردند. استفاده از تحلیل کوواریانس نشان داد که درمان منجر به کاهش پرخاشگری در نوجوانان گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه گردیده است. توصیه می‌شود ضمن فراهم کردن زندان جداگانه برای افراد نوجوان و برخوردار از روان‌شناسان به‌طور شبانه‌روزی درمان شناختی ـ رفتاری توحیدی جهت کاهش پرخاشگری و دیگر مشکلات روانی در نوجوانان و سایر افرادی که در زندان فعالیت می‌کنند استفاده شود. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/293 هدف این پژوهش، تدوین الگوی شاخص های هوش معنوی با توجه به نقش سبک های اسنادی و خود کنترلی بود. از این رو، 372 دانشجوی به روش نمونه گیری چند مرحله ای انتخاب و مقیاس های سبک های اسنادی سلیگمن، خود کنترلی تانجنی و هوش معنوی کینگ را تکمیل نمودند. در بررسی یافته ها از شیوه‌ی تحلیل مسیر و روش بیشینه‌ی احتمال بهره گرفته شد. یافته ها نشان دادند که سبک اسناد بیرونی و پایدار موفقیت و سبک اسناد پایدار و کلی شکست، از طریق خود کنترلی به ترتیب پیش بینی کننده‌ی افزایش و کاهش تفکر انتقادی وجودی می باشند. همچنین مسیرهای مستقیمی نیز بین اسناد بیرونی موفقیت، تفکر انتقادی وجودی و تولید معنای شخصی، اسناد پایداری موفقیت و آگاهی متعالی، اسناد کلی موفقیت و بسط هوشیاری وجود دارند. مدل مفهومی حاضر نشان می دهد که بررسی نوع رویکرد اسنادی فرد در رویدادهای مختلف زندگی، در روشن شدن فرایند خودکنترلی و در تبیین هوش معنوی سودمند خواهد بود. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/5002006 دربارۀ آنچه برای انسان بهباشی «زندگی خوب» می‌آورد، دو نحلۀ فکری در روان‌شناسی مثبت‌نگر شکل گرفته است؛ نحله‌ای از لذت‌نگری و نحلۀ دوم که از سعادت‌نگری حمایت می‌کند. پژوهشگران در موضوع سعادت‌نگری معتقدند که «زندگی خوب» فقط احساس خوب داشتن برای فرد نیست، بلکه بهباشی در ابراز فضیلت و انجام دادن آنچه که شایستۀ انجام است، یافت می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل مفهومی ارتباط سعادت‌محور در خانواده بر اساس منابع اسلامی (قرآن و حدیث) انجام شد. در این پژوهش جهت تحلیل مؤلفه‌های مفهومی ارتباط سعادت‌محور در خانواده از جملات توصیفی ـ تبیینی منابع اسلامی (قرآن و روایت) از روش تحلیل محتوا و به‌منظور تبیین ساختار مفهومی ارتباط سعادت‌محور در خانواده از روش معناشناسی زبانی استفاده شد. بدین منظور به‌واسطۀ واژگان و مفاهیم جمع‌آوری‌شده در حوزۀ معنایی ارتباط سعادت‌محور در خانواده، جملات توصیفی ـ تبیینی مرتبط با موضوع در متون اسلامی جست‌وجو و انتخاب شدند. برای تعیین مؤلفه‌های مفهومی نیز عملیات کدگذاری، مقوله‌بندی و مفهوم‌سازی بر مضمون‌های اصلی متون انتخاب‌شده، انجام شد. یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد ساختار مفهومی ارتباط سعادت‌محور در خانواده بر اساس منابع اسلامی بر هفت مؤلفۀ اصلی حسن خلق، ارتباط کلامی مطلوب، احترام، تأمین نیازهای اصیل، تعهد برخاسته از دین، دغدغۀ دین‌مداری اعضا و تاب‌آوری در مشکلات و حل تعارض با انگیزۀ معنوی مبتنی است. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/2020245 پژوهش حاضر با هدف تدوین مداخلۀ آموزشی مبتنی بر الگوی تنظیم رفتار جنسی با رویکرد اسلامی در افزایش خویشتن‌داری جنسی پسران انجام شده است. بدین‌منظور اهداف، فنون و تکالیف این مداخله طراحی شد. برای بررسی روایی محتوای مداخله، نظر کارشناسان مورد استفاده قرار گرفت. در بررسی کارآمدی مداخله‌ی آموزشی، از یک طرح آزمایشی تک‌آزمودنی با خط پایه‌ی چندگانه و نمونه‌ی سه‌نفری شامل پسران نوجوان استفاده شد. فنون و تکالیف مداخلۀ آموزشی مبتنی بر الگوی تنظیم رفتار جنسی با رویکرد اسلامی، در دوازده گام به‌دست آمد. روایی محتوای طرح‌نما نیز برای تمامی راهبردها، اهداف عملیاتی، فنون و تکالیف در اظهار نظر نُه کارشناس تأیید شد. در طرح آزمایشی تک‌آزمودنی، یافته‌ها نشان داد که هر سه مُراجع با شروع مداخله، روند افزایشی و روبه‌بهبودی را در مقیاس خویشتن‌داری جنسی (57 درصد) نشان دادند. میزان 86 درصد داده‌ی غیرهمپوش مربوط به تحلیل دیداری در مقیاس خویشتن‌داری جنسی برای هر سه مراجع نشان داد که مداخله‌ی طراحی‌شده، از کارآمدی برخوردار است. نتیجه‌ی این پژوهش نشان می‌دهد که طرح‌نمای درمانی مبتنی بر الگوی تنظیم رفتار جنسی با رویکرد اسلامی، مداخله‌ای آموزشی است که در افزایش خویشتن‌داری جنسی تأثیر دارد. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/553 هدف این پژوهش، ارائه‌ی پرسش نامه ای برای کمی سازی مفهوم ثبات قدم بر اساس منابع اسلامی و تعیین ویژگی های روان سنجی آن است. برای استخراج مؤلفه های مفهومی ثبات قدم از روش تحلیل محتوا و برای بررسی ویژگی های پرسش نامه از روش پیمایشی استفاده شده است. در روش تحلیل محتوا، آموزه های دین جمع آوری، طبقه بندی و مورد تحلیل قرار گرفته و هفت مؤلفه از منابع اسلامی استخراج گردید. در روش پیمایشی، ارزیابی روایی و اعتبار پرسش نامه در نمونه‌ی 200 نفری که به روش نمونه گیری خوشه ای از جامعه‌ی آماری طلاب حوزه های علمیه‌ی شهر نجف آباد انتخاب شده بودند، بررسی شده است. یافته ها نشان داد که پرسش نامه‌ی ثبات قدم از نظر روایی سنجی محتوایی، ملاکی و سازه ای از روایی لازم و بالایی برخوردار است. در تحلیل عوامل اکتشافی، پنج عامل به دست آمد که عبارتند از: مصمم بودن، پایبندی به ارزش ها، هدفمداری متعالی، شکیبایی و تلاش پایدار. اعتبار این پرسش نامه با محاسبه آلفای کرونباخ، 845/0 می باشد. در نتیجه، پرسش نامه‌ی ثبات قدم اسلامی می تواند به عنوان یک ابزار دارای ویژگی های روان سنجی روایی و معتبر در پژوهش های اسلامی و روان شناختی مورد استفاده قرار گیرد. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/590 هدف این پژوهش، بررسی تحلیلی و مقایسه ای آموزه های اسلامی و دیدگاه تحولی یکپارچه نگر (تحولی ـ تفاوت های فردی مبتنی بر ارتباط) درباره‌ی نقش و اهمیت هیجان و تعیین میزان انطباق آنها با یکدیگر است. پرسش اصلی پژوهش این است که تفاوت آموزه های اسلامی و الگوی تحولی یکپارچه نگر، در زمینه‌ی اهمیت هیجان در تحول چیست؟ به این منظور، با مراجعه به منابع معتبر، با استفاده از تحلیل محتوایی متون مربوط تلاش شده است تا دیدگاه های این دو رویکرد در حوزه‌ی هیجان و نقش آن در تحول فردی مشخص شود. پژوهش نشان می دهد که بین دو دیدگاه، در مواردی مشابهت و در برخی موارد تفاوت وجود دارد. مشابهت ها در این است که هر دو بر اهمیت هیجان، مدیریت و تنظیم هیجان در روند زندگی، نقش و جایگاه خانواده در تحول هیجانی و قائل شدن کارکردی دووجهی برای هیجان (هم تسریع در رشد و تحول و هم آسیب و کاستی در آن) تأکید مینمایند؛ اما، اولاً در نوع نگاه به جایگاه هیجان در تحول، تفاوت دارند؛ یعنی درحالی که رویکرد یکپارچه نگر بر نگاه تحولی تأکید دارد، دریچه‌ی نگاه اسلام به این موضوع، اخلاقی است؛ ثانیاً در میزان برتری دادن به هیجان بر دیگر ابعاد آدمی (از جمله بعد شناختی)، از یکدیگر فاصله می گیرند. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/632 این پژوهش با هدف تدوین الگوی مفهومی «خودآگاهی» براساس منابع اسلامی (قرآن و حدیث) انجام شده است. در پژوهش حاضر، در بخش استخراج مؤلفه های خودآگاهی و تبیین ساختار آن از متون اسلامی، از روش «تحلیل محتوا» در چارچوب روش الگو یابی مفاهیم و سازه های روان شناسی از متون اسلامی، و در بخش بررسی اعتبار و روایی محتوای مؤلفه های خودآگاهی، از روش «پیمایشی» از نوع «دلفی» استفاده شده است. نتایج یافته های پژوهش نشان داد که ساختار مفهومی «خودآگاهی براساس منابع اسلامی» بر هفت مؤلفه (خودشناسی، خودتوجهی، خودتأملی، خداآگاهی، خودهشیاری، فعالیت هدفمند، و خودپایی) مبتنی است و هریک از مؤلفه ها با سایر مؤلفه ها در ارتباط است. نتایج بررسی روابط بین مؤلفه ها نشان داد الگوی مفهومی خودآگاهی در قالب فرایندی، با شناخت و تأمل در خویش آغاز و از مسیر خودتوجهی، خودهشیاری، خداآگاهی، برخورداری از فعالیت هدفمند و خودپایی است که به خودآگاهی کامل می انجامد. ‌