ساختار مفهومي هويت بر پايه منابع اسلامي

سال نهم، شماره چهارم، پياپي 36، زمستان 1395

 نجيب الله نوري / دانشجوي دكتري روان شناسي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره  NooRi1351@gmail.com

علي عسگري / استاديار روان شناسي تربيتي دانشگاه خوارزمي

رحيم نارويي نصرتي / استاديار روان شناسي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره

محمدصادق شجاعي / استاديار روان شناسي جامعه المصطفي العالميه

دريافت: 15/2/1395 ـ پذيرش: 1/7/1395

چکيده

اين پژوهش با هدف کشف ساختار مفهومي هويت در منابع اسلامي انجام شد. بدين منظور، با استفاده از روش کيفي تحليل محتوا و معناشناسي زباني، هويت در منابع اسلامي معادل يابي و مؤلفه هاي ساختاري آن استخراج گرديد. سپس، براي بررسي روايي محتوايي، معادل ها و مؤلفه هاي هويت در اختيار کارشناسان علوم حوزوي، که داراي تخصص روان شناسي يا علوم تربيتي بودند، قرار گرفت. يافته ها نشان داد پس از بررسي ۵۶۱ مفهوم از منابع اسلامي، نخست ۱۷ مورد و در نهايت، ۷ مفهوم فطرت، شاکله، سجيه، ايمان، تسليم، معرفت نفس و هويت  فلسفي، بيشترين هماهنگي را با سازه هويت نشان داد و بر پايه شواهد نظري و ديدگاه متخصصان، «معرفت نفس» مناسب ترين معادل براي هويت معرفي شد و ۱۶ مؤلفه ساختاري براي آن استخراج گرديد. بر پايه درجه بندي متخصصان، ۹ مؤلفه باورها، ارزش ها، اهداف، گرايش ها، شناخت اکتسابي، ويژگي هاي پايدار، احساس هشيارانه، خودارزشمندي و خودپايي، به عنوان مؤلفه هاي نهايي ساختار هويت معرفي شد. بنابراين، هويت در منابع اسلامي پاسخ به سؤال کيستي فرد است که جنبه هاي گوناگون خود را شامل مي شود.

کليدواژه ها: هويت، معرفت نفس، ساختار مفهومي، منابع اسلامي، مؤلفه هاي ساختاري.