This qualitative content analysis explored the principles of psychological development based on Transcendent Wisdom (Mulla Sadra’s philosophy). Data from books, articles, and e-libraries were categorized. The research results indicate that, based on transcendental wisdom, three sets of principles of psychological transformation are identified: 1. The principles governing psychological development process, including gradualness, hierarchical stages, progression from simple to complex, continuity, differential onset/extension, bodily dependence, role of hazards, pattern and predictability, multidimensionality. 2. The principles governing psychological development orientations, including divine origin/destination, perfection-orientation, Inverse correlation with bodily development. 3. The principles governing psychological development rate, including Individual differences, variable speed across hierarchical levels. Accepting these principles reshapes researchers’ perspectives on human development, transforming their methodologies and research resources and expanding the scope/goals of developmental psychology in different areas.
هدف از این پژوهش، دستیابی به اصول تحول روانشناختی بر اساس حکمت متعالیه است. پژوهش حاضر با روش کیفی از نوع تحلیل محتوا میباشد؛ همچنین دادهها از طریق مطالعه و فیشبرداری از کتب، مقالات و نیز استفاده از کتابخانههای الکترونیک جمعآوری و طبقهبندی گردیده است. نتایج پژوهش حاکی از این است که بر اساس حکمت متعالیه میتوان به سه دسته از اصول تحول روانشناختی دست یافت: دستۀ اول اصول حاکم بر روند تحول روانشناختی شامل تدریجی بودن، مراتبی بودن، سیر از ساده به پیچیده، پیوستگی، تفاوت در آغاز و امتداد، وابستگی به بدن، نقش مخاطرات، الگومندی و قابل پیشبینی، دارای ابعاد متنوع؛ دستۀ دوم اصول حاکم بر جهات تحول روانشناختی شامل مبدأ و مقصدی الهی، کمالمحوری و همبستگی منفی با تحول بدنی؛ دستۀ سوم اصول حاکم بر میزان تحول روانشناختی شامل وجود تفاوتهای فردی و اختلاف سرعت میزان تحول در مراتب مختلف. پذیرش اصول تحول روانشناختی مبتنیبر حکمت متعالیه، علاوه بر تغییـر در نوع نگاه پژوهشگر به تحول انسانی، روش و منـابع مطالعـاتی وی را در پـژوهشهـای تحولی دگرگون ساخته بهتبع آن گستره، اهداف و روش دانش روانشناسی تحولی نیز در قلمروهـای گونـاگون متـأثر خواهد کرد.
آذربایجانی، مسعود (1399). فلسفۀ علم روانشناسی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ابنمنظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر.
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1404ق). الشفاء (الهیات). قم: مکتبۀ آیتالله مرعشی نجفی.
باقری، خسرو (1387). نگاهی دوبارۀ به تربیت اسلامی. تهران: سازمان پژوهش و برنامهریزى آموزشى وزارت آموزش و پرورش.
جعفری هرندی، رضا و دیگران (1387). تحلیل محتوا روشی پرکاربرد در مطالعات علوم اجتماعی، رفتاری و انسانی با تأکید بر تحلیل محتوای کتابهای درسی. روششناسی علوم انسانی، 55، 33ـ58.
جوادی آملی، عبدالله (1389). رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه. تحقیق و تدوین منصور شمس علیپور. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1399). رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه. تحقیق و تدوین منصور شمس علیپور. قم: اسراء.
حاجیزاده، ابراهیم و اصغری، محمد (1390). روشها و تحلیلهای آماری با نگاه به روش تحقیق در علوم زیستی و بهداشتی. تهران: جهاد دانشگاهی.
حسینیزاده، سیدعلی (1390). سیـرۀ تربیتـی پیامـر و اهـلبیـت (نگـرشی بر آمـوزش بـا تأکیـد بر آمـوزش دینـی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حیدری، مجتبی و دیگران (1395). بررسی مراحل تحول مؤلفۀ عاطفی ایمان به خدا در کودکی و نوجوانی. روانشناسی و دین، 9(35)، 5ـ28.
رضانژاد، غلامحسین (1387). مشاهد الالوهیه یا شرح کبیر بر شواهد الربوبیه صدرالمتألهین شیرازی. قم: آیت اشراق.
رضایی هفتادر، حسن و دیگران (1397). بررسی تحول روانی انسان از منظر معارف اسلامی با تأکید بر نهجالبلاغه. پژوهشنامۀ نهجالبلاغه، 6(22)، 19ـ37.
رفیعی، بهروز (1381). آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن. تهران: سمت.
سیف، سوسن و دیگران (1393). روانشناسی رشد (1). تهران: سمت.
منصور، محمود (1386). روانشناسی ژنتیک. تهران: سمت.
مهرابی، امیرحمزه و دیگران (1390). معرفی روششناسی نظریة دادهبنیاد برای تحقیقات اسلامی. مدیریت فرهنگ اسلامی، 9(23)، 5ـ30.
ناروئی نصرتی، رحیم و عبدی، حسن (1401). علم النفس از دیدگاه اندیشمندان مسلمان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
نراقی، محمدمهدی (1383ق). جامع السعادت. قم: اسماعیلیان.
نوذری، محمود (1389). بررسی تحول ایمان به خدا در دورۀ کودکی و نوجوانی و آغاز جوانی: رویکردی روانشناختی ـ دینی. رسالۀ دکتری روانشناسی. مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
نوذری، محمود (1395). رشد دینداری در اوائل کودکی: رویکردی روانشناختی. روانشناسی و دین، 9(34)، 5ـ26.
هوشیاری، محمدباقر (1331). اصول آموزش و پرورش. تهران: سینا.
References:
Good, Thomas L & Jere E, Brophy (1990). Educational Psychology. Longman: New York.
Pratima, Kumari Mishra (2012). Human Growth and Development - Developmental Psycholog, https://ddceutkal.ac.in/Syllabus/MSW/PAPER-3.pdf.
Walker, Neil & Bobola, Fredrick (2017). Developmental Psychology. California: College of the Canyons Santa Clarita.
Sabouri , Seyed hadi, Ahmadi Mohammad Abadi, Mohammad Reza. (2026) The Principles of Psychological Development Based on Transcendent Wisdom (Ḥikmat al-Mutaʿāliyah). Ravanshenasi Wa Din, 18(1), 27-42 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2024.5000121.
Seyed hadi Sabouri ; Mohammad Reza Ahmadi Mohammad Abadi."The Principles of Psychological Development Based on Transcendent Wisdom (Ḥikmat al-Mutaʿāliyah)". Ravanshenasi Wa Din, 18, 1, 2026, 27-42
Sabouri , S, Ahmadi Mohammad Abadi, M.(2026) 'The Principles of Psychological Development Based on Transcendent Wisdom (Ḥikmat al-Mutaʿāliyah)', Ravanshenasi Wa Din, 18(1), pp. 27-42
Sabouri , S, Ahmadi Mohammad Abadi, M. The Principles of Psychological Development Based on Transcendent Wisdom (Ḥikmat al-Mutaʿāliyah). Ravanshenasi Wa Din, 2026; 18(1): 27-42