Ravanshenasi Wa Din, Volume 19, Issue 3, No 75, Year 2026, Pages 109-130

    A Comparative Study of the Perfect Human in the Mystical Thought of Rumi (Mawlana) and the Humanistic Psychology of Frankl

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Seyed Esmaeil َAlavi / PhD in Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute / alavi@iki.ac.ir
    Ali Abotorabi / Assistant Professor, Department of Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute / aliabotorabi@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.20081782.1405.19.3.8.4
    doi 10.22034/ravanshenasi.2026.5003360⏳
    Abstract: 
    This research aims to design a model for the persuasion of marriage and childbearing based on Islamic sources, with emphasis on the thought of Allameh Misbah Yazdi. In terms of purpose, it is fundamental, and in terms of approach, it is mixed (qualitative-quantitative) of the sequential exploratory design type. In the qualitative section, using the method of qualitative content analysis and coding (open, axial, and selective), data were collected from Quranic verses and narrations found in grade "A" and "B" sources (prior to the fifth century AH, including the works of Kulini, Saduq, Mufid, Tusi, and Tabarsi) through purposive sampling. In the quantitative section, for validation, the extracted categories were presented in the form of a content questionnaire to 14 experts, and the content validity index (CVI) was calculated. The findings led to the extraction of four main dimensions: awareness-raising (explaining the monotheistic status of offspring, the value of marriage, and the station of motherhood); obstacle removal (eliminating deterrent beliefs such as fear of poverty and abortion); motivation enhancement (stimulating innate instincts of survival, perfection-seeking, and transcendent pleasure-seeking); and empowerment (strengthening physical, psychological, and social capabilities). These dimensions were explained within the theoretical framework of Allameh Misbah's three-dimensional theory of the self (cognition, inclination, and power). The conclusion is that a persuasive model of marriage and childbearing requires a multidimensional, process-oriented approach that simultaneously corrects insights, stimulates inner motivations, and strengthens practical capabilities, and it provides a conceptual framework for population policies.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :مدل متقاعدسازی ازدواج و فرزندآوری بر اساس منابع اسلامی با تأکید بر اندیشة علامه مصباح(ره) *
    Abstract: 
    این پژوهش با هدف طراحی مدلی برای متقاعدسازی ازدواج و فرزندآوری مبتنی‌بر منابع اسلامی با تأکید بر اندیشة علامه مصباح یزدی؟رح؟، به ‌لحاظ هدف، بنیادی و از نظر رویکرد، آمیخته (کیفی ـ کمی) از نوع طرح متوالی اکتشافی است. در ‌بخش کیفی، با روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری (باز، محوری و انتخابی)، داده‌ها از آیات قرآن و روایات موجود در کتب درجة «الف» و «ب» (تا پیش از قرن پنجم هجری از جمله آثار کلینی، صدوق، مفید، طوسی و طبرسی) با نمونه‌گیری هدفمند گردآوری شد و در‌ بخش کمی، برای اعتباریابی، مقوله‌های مستخرج در قالب پرسش‌نامة محتوایی در اختیار ۱۴ خبره قرار گرفت و شاخص روایی محتوا محاسبه گردید. یافته‌ها منجر به استخراج چهار بُعد اصلی شد: آگاهی‌بخشی (تبیین جایگاه توحیدی نسل، ارزش ازدواج و مقام مادری)؛ مانع‌زدایی (رفع باورهای بازدارنده چون هراس از تنگدستی و سقط جنین)؛ انگیزه‌بخشی (تحریک غرایز فطری بقا، کمال‌طلبی و لذت‌جویی متعالی)؛ و توانمندسازی (تقویت قابلیت‌های جسمانی، روانی و اجتماعی). این ابعاد در چارچوب نظریة سه‌بعدی نفس علامه مصباح؟رح؟ (شناخت، گرایش و قدرت) تبیین شدند. نتیجه آنکه مدل اقناعی ازدواج و فرزندآوری نیازمند رویکردی چندبعدی، فرآیندمحور و هم‌زمان بر تصحیح بینش‌ها، تحریک انگیزه‌های درونی و تقویت توانمندی‌های عملی است و چارچوبی مفهومی برای سیاست‌های جمعیتی فراهم می‌آورد. کلیدواژه‌ها:اقناع، فرزندآوری، ازدواج، جمعیت، روان‌شناسی اسلامی، هرم سه بعدی نفس، علامه مصباح یزدی؟رح؟.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • نهج‌البلاغه.
    • اسماعیلی، مریم و یزدانی، محمد (1396). مطالعة تطبیقی فضایل اخلاقی شش‌گانه در روان‌شناسی مثبت و نهج‌البلاغه. مطالعات اسلام و روان‌شناسی،11(20)، 149.
    • بدری، بهاره (1390). شناسایی و تبیین مؤلفه‌های روان‌شناسی مثبت در بوستان و گلستان سعدی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبائی. دانشکدة روان‌شناسی و علوم تربیتی.
    • پترسون، کریستوفر و سلیگمن، مارتین. ای. پی. (2004). فضایل و توانمندی‌‌های شخصیت. ترجمة کوروش نامداری، مهدی آیتی، گلی‌‌تا امساکی، مهسا موحد ابطحی. اصفهان: یارمانا.
    • پیرانی، منصور (1392). نگاهی به شعر حافظ با رویکرد روان‌شناسی مثبت‌نگر مارتین سلیگمن. همایش پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی.
    • تبیک، محمدتقی، قربانی، نیما و رضازاده، سیدمحمدرضا (1392). راﺑﻄﮥ اﻧﮕﯿﺰش دﯾﻨﯽ و ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﺎ ﻓﻀﺎﯾﻞ اﺧﻼﻗﯽ. مطالعات اسلام و روان‌‌شناسی، 7(12)، 135ـ148.
    • جان‌گداز، رباب (1390). معناشناسی فضایل و رذایل از دیدگاه علامه محمدتقی جعفری. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه قم. دانشکدة الهیات و معارف اسلامی.
    • حسینی مطلق، سیدمرتضی و میردریکوندی، رحیم (1397). ویژگی‌های زندگی مطلوب در روان‌‌شناسی مثبت و مقایسة آن با زندگی مطلوب در منابع اسلامی. پژوهش‌های اخلاقی، 8(3)، 27ـ40.
    • حقانی زنجانی، حسین (1377). تعریف فضیلت و سعادت و طبقه‌بندی فضائل و رذائل از دیدگاه ارسطو. درس‌هایی از مکتب اسلام، 38(6)، 19ـ24.
    • حمزه‌پور، محمدجواد، میردریکوندی، رحیم و بنیانی، محمدرضا (1402). ملاک فضیلت اخلاقی بر اساس دیدگاه علامه مصباح یزدی . معرفت اخلاقی، 14(33)، 45ـ58.
    • خانجانی، محمد (1396). اثربخشی روان‌‌درمانی مثبت‌‌نگر بر رضایت از زندگی، خوش‌‌بینی و عواطف مثبت در دانشجویان. مطالعات روان‌شناسی بالینی، 7(27)، 137ـ159.
    • دانایی‌‌فرد، حسن، باقری ‌‌کنی، مصباح‌‌الهدی و حجازی‌فر، سعید (1394). شناسایی مؤلفه‌‌های سازمان‌های فضیلت‌‌محور و جهادی. مدیریت اسلامی، 23(4)، 45ـ71.
    • رستمی، زهرا (1393). فضایل چهارگانة اخلاقی از دیدگاه ابن‌میثم بحرانی و علامه طباطبائی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
    • رسولی‌پور، ریحانه (1398). فضایل و رذایل اخلاقی در دفتر پنجم مثنوی معنوی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه بیرجند. دانشکدة ادبیات و علوم انسانی.
    • رشیدی، زهرا (1400). تدوین بستة آموزشی فضایل شخصیتی و توانمندی‌های منشی بر اساس منابع اسلامی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه فردوسی مشهد. دانشکدة علوم اداری و اقتصادی.
    • رعنایی‌پور، محمد (1391). بررسی فضایل اخلاقی از دیدگاه ارسطو و دلالت‌های تربیتی آن. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید چمران اهواز. دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی.
    • طبرسی، حسن بن فضل (1384). مکارم الاخلاق. تحقیق: محمدحسین اعلمی. قم: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • فتحی آشتیانی، علی، محمدی، بهاره و فتحی آشتیانی، مینا (1395). آزمون‌های روان‌شناختی. تهران: بعثت.
    • قادری، فرزاد، کجباف، محمدباقر و شکرالهی، مژگان (1396). الگوی ساختاری روابط فضیلت‌های شخصیتی، اصالت شخصیت و اقدام برای رشد شخصی با کسب خرد در دانشجویان. پژوهش در سلامت روان‌شناختی.
    • قضاوی، احمد (1400). طبقه‌بندی فضایل و توانمندی‌های شخصیت در قرآن کریم و بررسی تطبیقی آن با طبقه‌بندی فضایل و توانمندی‌های شخصیت در روان‌شناسی مثبت (CSV). پایان‌نامة دکتری. دانشگاه فردوسی مشهد. دانشکدة الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1382الف). آذرخشی دیگر از آسمان کربلا. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1382ب). بر درگاه دوست. تحقیق و نگارش: عباس قاسمیان. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1382پ). کاوش‌‌ها وچالش‌‌ها. ج1. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1382پ) کاوش‌‌ها و چالش‌‌ها. ج2. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1383ب). جنگ و جهاد در قرآن. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1383پ). به‌سوی تو. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1384الف). یاد او. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1384ت). راهیان کوی دوست. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1384ث). به‌سوی خودسازی. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1386الف). خودشناسی برای خودسازی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1387الف). زینهار از تکبر!. تحقیق و نگارش: محسن سبزواری. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1387ب). تهاجم فرهنگی. تحقیق و نگارش: عبدالجواد ابراهیمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1387پ). نگاهی گذرا به بسیج و بسیجی. تحقیق و نگارش: حسین ارجینی و علیرضا تاجیک. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1388ب). پیش‌‌نیازهای مدیریت اسلامی. تحقیق و نگارش: غلامرضا متقی‌فر. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1388پ). رستگاران. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی: قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1388ت). پیام مولا از بستر شهادت. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1389الف). جامی از زلال کوثر. تحقیق و نگارش: محمدباقر حیدری. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1389ب). سیری در ساحل. تحقیق و نگارش: علی احمدی‌خواه. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1389پ). تماشای فرزانگی و فروزندگی. تحقیق و نگارش: غلامرضا گلی‌‌زواره. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1389ت). قرآن در آیینة نهج‌‌البلاغه. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1389ث). عبرت‌‌های خرداد. تحقیق و نگارش: علیرضا تاجیک و سیدحسین شفیعی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390الف). به‌سوی او. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390ب). در جست‌وجوی عرفان اسلامی. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390پ). انسان‌سازی در قرآن. تحقیق و نگارش: محمود فتحعلی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390ت). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390ث). آیین پرواز. تحقیق و نگارش: جواد محدثی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390ج). پند جاوید. ج1. تحقیق و نگارش: علی زینتی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390ج). پند جاوید. ج2. تحقیق و نگارش: علی زینتی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391الف). معارف قرآن 1ـ3: خداشناسی، کیهان‌شناسی، انسان‌شناسی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ب). اخلاق در قرآن. ج1. تحقیق و نگارش: محمدحسین اسکندری. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ب). اخلاق در قرآن. ج2. تحقیق و نگارش: محمدحسین اسکندری. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ب). اخلاق در قرآن. ج3. تحقیق و نگارش: محمدحسین اسکندری. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391پ). ره توشه. ج1. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391پ). ره توشه. ج2. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ت). پندهای امام صادق؟ع؟ به ره‌جویان صادق. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ث). عروج تا بی‌‌نهایت. تحقیق و نگارش: محمدرضا غیاثی کرمانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ج). طوفان فتنه و کشتی بصیرت. تحقیق و نگارش: غلامعلی عزیزی‌کیا. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391چ). حقوق و سیاست در قرآن. تحقیق و نگارش: شهید محمد شهرابی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ح). بهترین‌ها و بدترین‌ها از دیدگاه نهج‌البلاغه. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391خ). نظریة سیاسی اسلام. ج1. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391خ). نظریة سیاسی اسلام. ج2. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ذ). پندهای الهی. تحقیق و نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ر). نظریة حقوقی اسلام. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی و محمدمهدی کریمی‌‌نیا. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ژ). آفتاب مطهر. تدوین و نگارش: غلامرضا گلی‌‌زواره. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مظاهری کچی‌ئی، مرضیه (1398). مقایسة تربیت اخلاقی از منظر امام خمینی(ره) و فیض کاشانی و ارائة الگوی مفهومی مناسب در جهت شکوفاسازی و تثبیت فضایل اخلاقی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه پیام نور اراک.
    • مقصودی مدیح، سمیرا و حسین‌‌ثابت، فریده (1395). اثربخشی آموزش صبر بر سه فضیلت شجاعت، عدالت، میانه‌روی. روان‌‌شناسی و دین، 35، 69ـ88.
    • نائل صالحی، محبوبه (1391). کار تطبیقی بین بررسی فضایل اساسی انسان در روان‌شناسی مثبت و مقایسة آن با سعدی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبائی.
    • نادی، الهام (1400). طبقه‌بندی فضایل و کارکرد آن با تأکید بر دیدگاه دیوید هیوم. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه اصفهان. دانشکدة ادبیات و علوم انسانی.
    References: 
    • Aronson, E, Wilson, T. D., Akert, R. M. & Sommers, S. R. (2016). Social Psychology. New York: Pearson Education, Ninth Edition. 
    • Barber, J. S. (2001). Ideational influences on the transition to parenthood: Attitudes toward childbearing and competing alternatives. Soc Psychol Q, 101-27. 
    • Brauner–Otto, S. R. (2013). Attitudes about Children and Fertility Limitation Behavior. Popul Res Policy Rev, 32(1), 1-24. 
    • Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed. ). SAGE Publications. 
    • Hogg, Michael, Joel M. Cooper (2007). The SAGE Handbook of Social Psychology, Concise Student Edition (Sage Social Psychology Program) -Sage Publications Ltd. 
    • Miller, W. B. & D. J. Pasta (1995). The psychology of child timing: A measurement instrument and a model. Journal of Applied Social Psychology, 24, 218-250. 
    • Morgan, s. p. (2008). Is low fertility a 21st century demographic crisis? Demography, 40, 589-603. 
    • Plato, P. (2022). Aristotle’sRhetoric. Retrieved from https: //plato. stanford. edu/entries/aristotle-rhetoric/#ThreMeanPers. 
    • Strauss, Anselm & Corbin, Juliet (1990). Basics of qualitative research. Sage publications. 
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    َAlavi, Seyed Esmaeil, Abotorabi, Ali. (2026) A Comparative Study of the Perfect Human in the Mystical Thought of Rumi (Mawlana) and the Humanistic Psychology of Frankl. Ravanshenasi Wa Din, 19(3), 109-130 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2026.5003360.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Seyed Esmaeil َAlavi; Ali Abotorabi."A Comparative Study of the Perfect Human in the Mystical Thought of Rumi (Mawlana) and the Humanistic Psychology of Frankl". Ravanshenasi Wa Din, 19, 3, 2026, 109-130

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    َAlavi, S, Abotorabi, A.(2026) 'A Comparative Study of the Perfect Human in the Mystical Thought of Rumi (Mawlana) and the Humanistic Psychology of Frankl', Ravanshenasi Wa Din, 19(3), pp. 109-130

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    َAlavi, S, Abotorabi, A. A Comparative Study of the Perfect Human in the Mystical Thought of Rumi (Mawlana) and the Humanistic Psychology of Frankl. Ravanshenasi Wa Din, 2026; 19(3): 109-130