Ravanshenasi Wa Din, Volume 19, Issue 1, No 73, Year 2026, Pages 7-29

    Intervention in Obsessions Based on Recalling Lustful Thoughts Voluntarily: Process Analysis and Jurisprudential Rulings"

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mohsen Akbari / MA Student in Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute / mohsenakbari6778@gmail.com
    Hamid Rafieihonar / Assistant Professor, Department of Psychology, Research Institute of Islamic Sciences and Culture. / h.rafiee@isca.ac.ir
    dor 20.1001.1.20081782.1405.19.1.1.3
    doi 10.22034/ravanshenasi.2026.5003502✓
    Abstract: 
    Some therapeutic techniques such as 'thought stopping,' 'exposure and response prevention,' and 'habituation training,' which are used for treating obsessive disorder (OD), may require the deliberate evocation of lustful thoughts. The deliberate recall of arousing lustful thoughts is subject to jurisprudential examination. In this regard, the present study aimed to analyze the intervention process and determine the prescriptive and declaratory rulings of intervention based on the deliberate evocation of such thoughts for therapists, as well as the prescriptive ruling of obeying these methods for clients. This research employed an ijtihad-based method, utilizing authentic sources, religious evidence, and the opinions of jurists. The findings showed that: 1. Only in cases where the resulting arousal is at the highest level of intensity and there is a fear of committing a forbidden act, the ruling of prohibition applies; 2. Given the existence of alternative methods for treating obsessive disorder, the deliberate evocation of arousing lustful thoughts for the purpose of treatment is prohibited if it results in arousal and the commission of a forbidden act by the client; however, the income earned from it, for the therapist is unproblematic. Accordingly, it was concluded that before choosing this method, the therapist must assess the client's level of arousal, using appropriate tools, and if there is a definite or reliable probability of the client committing a forbidden act, alternative treatments should be used.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :مداخله در وسواس فکری مبتنی ‌بر به‌ ذهن‌آوری اختیاری افکار شهوت‌انگیز: تحلیل فرایند و حکم فقهی
    Abstract: 
    برخی از سبک‌های درمانی همچون «توقف فکر»، «مواجهه و جلوگیری از پاسخ» و «آموزش عادت‌دهی» که برای درمان وسواس فکری استفاده می‌شوند، ممکن است مستلزم به ‌ذهن‌آوری اختیاری افکار شهوت‌انگیز باشند. فراخوانی اختیاری افکار مهیج شهوت، قابلیت بررسی فقهی دارد. در این راستا، پژوهش حاضر درصدد تحلیل فرایند مداخله و مشخص ساختن حکم تکلیفی و وضعی مداخلة مبتنی‌بر به ‌ذهن‌آوری اختیاری این افکار برای درمانگران و همچنین حکم تکلیفی تبعیت از این شیوه‌ها برای مراجعان بود. در این پژوهش با روش اجتهادی با بهره‌گیری از منابع معتبر، ادلة دینی و اقوال فقها استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که: 1. تنها در مواردی که تهییج حاصله از افکار به ‌لحاظ شدت در مرتبة اعلی بوده و خوف ارتکاب فعل حرام وجود داشته باشد، مصداق حکم حرمت خواهد بود؛ 2. با توجه به وجود شیوه‌های جایگزین برای درمان وسواس فکری، فراخوانی افکار مهیج شهوت به ‌قصد درمان، درصورتی‌که سبب تهییج و انجام فعل حرام در مراجع شود، ممنوع خواهد بود، ولی درآمد حاصله از آن برای درمانگر خالی از اشکال است. بر این اساس نتیجه گرفته شد که درمانگر پیش از انتخاب این شیوه، باید با ابزار مناسب، میزان تهییج در مراجع را ارزیابی کرده و در صورت تشخیص احتمال قطعی یا اطمینان‌‌آور فعل حرام از مراجع، از درمان‌های جایگزین استفاده کند.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • ابراهیم‌آبادی، فرشته (۱۳۹۵). پیشگیری از اختلال اضطرابی وسواس فکری ـ عملی از منظر اصول و قواعد فقهی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه سیستان و بلوچستان. دانشکدة الهیات و معارف اسلامی.
    • ابراهیم‌آبادی، فرشته، سالارزایی، امیرحمزه و برزعلی، پژمان (۱۳۹۶). کاربرد اصول و قواعد فقهی در پیشگیری از اختلال اضطرابی وسواس فکری ـ عملی. پژوهش‌های فقهی، 13(4)، ۸۶۳ـ۸۸۷.
    • ابن‌بابویه، محمد بن علی (1385). علل الشرائع. قم: داوری. 
    • ابن‌بابویه، محمد بن علی (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی. 
    • اصفهانی، ابوالحسن و گلپایگانی، محمدرضا (1393). وسیلة النجاة. قم: مهر استوار. 
    • انصاری، مرتضی (1410ق). المکاسب. قم: دار الکتاب. 
    • انصاری، مرتضی (1434ق). کتاب المکاسب. قم: مجمع الفکر الإسلامی. 
    • باچر، جیمز، هولی، جیل و مینکا، سوزان (1394). آسیب‌شناسی روانی. ترجمة یحیی سیدمحمدی. تهران: ارسباران. 
    • بروجردی، حسین (1386). منابع فقه شیعه. ترجمة مهدی حسینیان قمی. قم: فرهنگ سبز. 
    • بروجردی، حسین و فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1420ق). نهایة التقریر فی مباحث الصلاة. قم: مرکز فقه الأئمة الأطهار(ع). 
    • جمعی از پژوهشگران (1423ق). موسوعة الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب أهل البیت(ع). قم: مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع). 
    • حسینی‌نسب، مصطفی (1404). تقریرات دروس خارج فقه. کانال خارج فقه استاد حسینی‌نسب به ‌نشانی
    •  https: //eitaa. com/kharej_feghh. 
    • حلی، حسن بن یوسف (1404ق). مبادی الأصول إلی علم الأصول، قم: المطبعة العلمیة. 
    • حلی، حسن بن یوسف (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسة آل البیت؟عهم؟ لإحیاء التراث. 
    • حلی، حسین بن علی (1432ق). أصول الفقه. قم: مکتبة الفقه و الأصول المختصه. 
    • خمینی، سیدروح‌الله (1381). تهذیب الأصول. قم: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره). 
    • خمینی، سیدروح‌الله (1392). المکاسب المحرمه. قم: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره). 
    • خوئی، سیدابوالقاسم (1417ق). مصباح الفقاهة. قم: الأنصاریه. 
    • خوئی، سیدابوالقاسم (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی. 
    • دادستان، پریرخ (1390). روان‌شناسی مرضی تحولی از کودکی تا بزرگسالی. تهران: سمت.
    • دستغیب، سیده معصومه (1398). راهکار فقه برای حفظ مقاصد عبادت در هنگام وسوسه. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه شیراز. دانشکدة الهیات و معارف اسلامی.
    • دوزیس، دیوید جی (1400). آسیب‌شناسی روانی. ترجمة اسماعیل شیردل هاور، محمد مشکانی، حمزه اکبری داغی، جوانشیر اسدی، افسانه خواجوند خوشلی و محمد احمدی ده قطب‌الدینی. تهران: روان. 
    • روحانی، محمدصادق (1429ق). منهاج الفقاهة. قم: أنوار الهدی. 
    • روحانی، محمدصادق و جمع من الفضلاء (1435ق). فقه الصادق؟ع؟. قم: آیین دانش. 
    • ساراسون، اروین‌جی و ساراسون، بارباراآر (1390). روان‌شناسی مرضی. ترجمة بهمن نجاریان، محسن دهقانی، داود عرب و ایران داودی. تهران: رشد. 
    • سبحانی تبریزی، جعفر (1393). دروس موجزة فی أحکام المکاسب، قم: مؤسسة الإمام الصادق؟ع؟. 
    • سبحانی تبریزی، جعفر و یعقوبی اصفهانی، سیف‌الله (1382). المواهب فی تحریر أحکام المکاسب. قم: مؤسسة الإمام الصادق(ع).
    • سلیگمن، مارتین، روزنهان، دیوید و والکر، الاین (1389). آسییب‌شناسی روانی. ترجمة رضا رستمی، سیامک طهماسبی، سعید قنبری، سعیده زنوزیان و بنفشه فرزین‌راد. تهران: ارجمند. 
    • شبیری زنجانی، موسی (1382). کتاب نکاح. قم: مؤسسة پژوهشی رای پرداز. 
    • شجاعی، محمدصادق و پورصباغ، محمد (۱۳۸8). درآمدی بر روان‌شناسی تنظیم رفتار با رویکرد اسلامی. قم: دار الحدیث. 
    • شهیدثانی، زین‌الدین بن علی (1413ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه. 
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل ‌البیت(ع). 
    • صدر، محمدباقر (1430). مباحث الأصول. قم: دار البشیر. 
    • طباطبایی حکیم، محمدسعید (1414). المحکم فی أصول الفقه. قم: دار الهلال. 
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات. 
    • طوسی، محمد بن حسن (1417). العدة فی أصول الفقه. قم: بی‌نا. 
    • علی‌پور، مهدی و حسنی، سیدحمیدرضا (1390). پارادایم اجتهادی دانش دینی «پاد». قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • عفت‌دوست آستانه، زهرا (1391). رابطة احتیاط فقهی با اختلال روانی وسواس از منظر فقه امامیه و علم روان‌شناسی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهرا؟عها؟. دانشکدة الهیات. 
    • فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1406ق). الوافی. نجف اشرف: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین(ع) العامه. 
    • کرینگ، آن، جانسون، شری، دیویسون، جرالد و نیل، جان (1396). آسیب‌شناسی روانی. ترجمة حمید شمسی‌پور و سعید صباغی‌پور. تهران: ارجمند. 
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه. 
    • گنجی، مهدی (1402). آسیب‌شناسی روانی بر اساس DSM-5-TR. تهران: ساوالان. 
    • محقق داماد، محمد و جوادی آملی، عبدالله (1416ق). کتاب الصلاة. قم: مؤسسة النشر الاسلامی. 
    • مختاری مازندرانی، محمدحسین (1377). فرهنگ اصطلاحات اصولی. تهران: انجمن قلم ایران. 
    • مروی، جواد (1402). تقریرات دروس خارج فقه (جلسة 97 (10/02/1402)، جلسة 103 (18/02/1402)، جلسة 104 (19/02/1402)، مسلسل 286، 292 و 293). پایگاه اطلاع‌رسانی استاد حاج شیخ جواد مروی به نشانی https: //ostadmarvi. ir/index. php. 
    • مظفر، محمدرضا (1387). اصول الفقه. قم: بوستان کتاب. 
    • مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیه. 
    • منتظری، حسینعلی (1415ق). دراسات فی المکاسب المحرمه. قم: تفکر. 
    • موسوی خوانساری، احمد (1355). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. قم: مکتبة الصدوق. 
    • ناروئی نصرتی، رحیم (1398). نظریة خودیابی اسلامی در درمان وسواس. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • ناروئی نصرتی، رحیم (۱۳۹۳). نمودهای وسواس ناخودداری وارسی در میان افراد مذهبی و راهکارهای درمانی آن براساس روایات اسلامی. روان‌شناسی و دین، ۷(۴)، ۲۳ـ۴۰. 
    • نائینی، محمدحسین (1376). فوائد الأصول. قم: جماعة المدرسین فی حوزة العلمیة بقم. 
    • اکاتی، غلام‌نبی، شهابی‌زاده، فاطمه و بحرینیان، سیدعبدالمجید (1401). اثربخشی درمان فراشناختی بر وسواس ـ فکری عملی رابطه‌ای (ROCD) و اجتناب تجربه‌ای. پویایی روان‌شناختی در اختلال‌های خلقی، 1(4)، 18ـ29. 
    • نراقی، احمد بن محمدمهدی (1415ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث. 
    • نوری، حسین بن محمد (1408ق). مستدرک الوسائل. بیروت: مؤسسة آل ‌البیت؟عهم؟ لإحیاء التراث. 
    • هاشمی شاهرودی، محمود (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع). قم: مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع). 
    • هوکسما، سوزان نولن (1402). آسیب‌شناسی روانی. ترجمة یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش. 
    • یزدی، محمدکاظم (1431ق). العروة الوثقی. قم: جامعة المفید، مؤسسة النشر. 
    • یزدی، محمدکاظم (1410ق). حاشیة المکاسب. قم: اسماعیلیان. 
    References: 
    • American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TRTM): Publishing. 
    • Barlow, D. H., Durand, V. M. & Hofmann, S. G. (2023). Psychopathology: An Integrative Approach to Mental Disorders, Ninth Edition: Cengage. 
    • Berg, H., Webler, R. D., Klein, S. & Kushner, M. G. (2024). Extinction and beyond: an expanded framework for exposure and response prevention for obsessive-compulsive disorder. Frontiers in Psychology, 15, 1331155. 
    • Comer, R. J. & Comer, J. S. (2021). Abnormal Psychology, Eleventh Edition: Macmillan Learning. 
    • Hosseini, S. A., Nasri, M. & Dastgerdi, R. (2025). Comparison of the effectiveness of cognitive-behavioral therapy and short-term psychodynamic therapy on cognitive fusion and obsessive-compulsive symptoms in individuals with obsessive-compulsive disorder. Health Nexus, 3(1), 45-54. https: //doi. org/10. 61838/kman. hn. 3. 1. 6.
    • Kring, A. M, Johnson, S. L. (2021). Abnormal Psychology, Fifteenth Edition: WILEY. 
    • Maloney, G., Arntz, A. & Pittenger, C. (2025). The imagery rescripting protocol for obsessive-compulsive disorder (ImRs-OCD): A decade of iterative refinement in treatment sequencing following ERP. Behaviour Research and Therapy, 195, 104878. 
    • Michael, A. J., Baer, L. & Minichiello, W. E. (1998). Obsessive- Compulsive Disorders, Third Edition: MOSBY. 
    • Reeve, J. (2018). Understanding motivation and emotion (7th ed. ). John Wiley & Sons. 
    • Sinha, A. & Chakrabarti, S. (2022). The Combination of Thought-Stopping and Exposure and Response Prevention in the Treatment of Predominant Obsessions: A Case Report. Cureus, 14(9), e29226. 
    • Spencer, S. D., Stiede, J. T., Wiese, A. D., Goodman, W. K. , Guzick, A. G. & Storch, E. A. (2023). Cognitive-Behavioral Therapy for Obsessive-Compulsive Disorder. Psychiatric Clinics of North America, 46(1), 167-180. 
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Akbari, Mohsen, Rafieihonar, Hamid. (2026) Intervention in Obsessions Based on Recalling Lustful Thoughts Voluntarily: Process Analysis and Jurisprudential Rulings". Ravanshenasi Wa Din, 19(1), 7-29 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2026.5003502.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohsen Akbari; Hamid Rafieihonar."Intervention in Obsessions Based on Recalling Lustful Thoughts Voluntarily: Process Analysis and Jurisprudential Rulings"". Ravanshenasi Wa Din, 19, 1, 2026, 7-29

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Akbari, M, Rafieihonar, H.(2026) 'Intervention in Obsessions Based on Recalling Lustful Thoughts Voluntarily: Process Analysis and Jurisprudential Rulings"', Ravanshenasi Wa Din, 19(1), pp. 7-29

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Akbari, M, Rafieihonar, H. Intervention in Obsessions Based on Recalling Lustful Thoughts Voluntarily: Process Analysis and Jurisprudential Rulings". Ravanshenasi Wa Din, 2026; 19(1): 7-29