The Conceptual Model of Desired Inferiority Based on Islamic Sources*
Article Type:
Research
Writers:
✍️ Mohsen Akbari
/ M.A. Student in Psychology at Imam Khomeini Educational and Research Institute. / mohsenakbari6778@gmail.com
/ M.A. Student in Psychology at Imam Khomeini Educational and Research Institute. / mohsenakbari6778@gmail.comMohammad reza Jahangirzadeh qomi / Assistant Professor, Department of Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute. / jahangirzadeh@iki.ac.ir
/ Assistant Professor, Department of Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute. / jahangirzadeh@iki.ac.ir 10.22034/ravanshenasi.2026.5003065⏳
Abstract:
The aim of the present study was to develop a conceptual model of desired inferiority based on Islamic sources and to examine its validity. According to the purpose, a mixed qualitative and quantitative method was used. In the qualitative part, first, using the semantic domain method, 142 religious propositions were collected through 15 related words via purposive sampling and analyzed using the qualitative content analysis method of Shayeh and Shannon through inductive qualitative content analysis in three stages: open coding, axial coding, and selective coding. Then, in the quantitative part, the validity of the findings was evaluated and confirmed by 7 experts based on the expert opinion assessment method by calculating the content validity index and content validity ratio. The research findings showed that the concept of inferiority in Islamic sources can be divided into two levels: desired inferiority and undesirable inferiority. Desired inferiority is a concept consisting of the categories of realistic attitude toward oneself and others, constructive emotion, and perfection-oriented action. Conducting this research provides a suitable basis for designing a questionnaire and developing an intervention protocol for self-esteem."
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :مدل مفهومی «احساس کهتری مطلوب» بر اساس منابع اسلام
Abstract:
هدف پژوهش حاضر، تدوین مدل مفهومی احساس کهتری مطلوب بر اساس منابع اسلامی و بررسی میزان روایی آن بود. با توجه به هدف، از روش آمیختة کیفی و کمی استفاده شد. در بخش کیفی، ابتدا با استفاده از روش حوزه‌های معنایی، به‌وسیلة 15 واژة مرتبط، 142 گزارة دینی از طریق نمونه‌گیری هدفمند جمع‌آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی شیه و شانون به شیوة تحلیل محتوای کیفی استقرایی، طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت؛ سپس در بخش کمی، اعتبار یافته‌ها بر اساس روش ارزیابی نظرات کارشناسان، توسط 7 متخصص با محاسبة شاخص روایی محتوا و نسبت روایی محتوا ارزیابی و تأیید شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که مفهوم احساس کهتری در منابع اسلامی، به دو سطح احساس کهتری مطلوب و احساس کهتری نامطلوب قابل تقسیم است. احساس کهتری مطلوب، مفهومی متشکل از مقوله‌های نگرش واقع‌بینانه به خود و دیگران، عاطفة سازنده و کنش کمال‌آفرین است. اجرای این پژوهش، زمینة مناسبی را برای طراحی پرسش‌نامه و تدوین پروتکل مداخله در عزت‌نفس فراهم میآورد.
References:
- قرآن کریم.
- ابن‌بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق) (۱۴۰۴ق). من لا یحضره الفقیه. مصحح: علی‌اکبر غفاری. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
- ابن‌بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق) (۱۴۱۶ق). الخصال. مصحح: علی‌اکبر غفاری. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
- ابن‌حیون، نعمان بن محمد (۱۳۸۳ق). دعائم الإسلام. مصحح: آصف فیضی. قاهره: دار المعارف.
- ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی (۱۴۰۴ق). تحف العقول. مصحح: علی‌اکبر غفاری. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
- ابن‌طاووس، علی بن موسی (۱۳۶۷). إقبال الأعمال. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- احمد، عاقل و جوانشیر، عباس (1401). تحلیل پیامدهای عزت‌نفس از منظر قرآن، احادیث و روان‌شناسی. مطالعات حدیث‌پژوهی، 7(13)، 2ـ20.
- امام چهارم، علی بن حسین(ع) (۱۳۷۸). الصحیفة السجادیة. ترجمة محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی‌فر. قم: الهادی.
- امام ششم، جعفر بن محمد(ع) (۱۴۰۰ق). مصباح الشریعه. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
- امام یازدهم، حسن بن علی(ع) (۱۴۰۹ق). التفسیر المنسوب إلی الإمام العسکری(ع). محقق: محمدباقر موحد ابطحی اصفهانی. قم: مدرسة الإمام المهدی(ع)..
- باروئی، مریم (1401). تواضع و ذلت نفس در قرآن و سیرة معصومین(ع). پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم. دانشکدة علوم قرآنی مشهد.
- پورکاویان، زینب، صرفی، زهرا و شجاعی، محمدصادق (آمادة انتشار). مدل مفهومی احساس کهتری مثبت و بهنجار در قرآن و روایات. اسلام‌شناسی و قرآن‌پژوهی در جهان معاصر.
- پورکاویان، زینب، صرفی، زهرا، شجاعی، محمدصادق (1403). تحلیل مضمون مبانی اسلامی احساس حقارت از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی. اخلاق وحیانی، 2(31)، 149ـ177.
- تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۴۱۰ق). غررالحکم و دررالحکم. مصحح مهدی رجایی. قم: دار الکتاب الإسلامی.
- جوادی آملی، عبدالله (1394). تسنیم. محقق: محسن حکیمی، حسین شفیعی و حسین اشرافی. قم: اسراء.
- جوهری، اسماعیل بن حماد. (1404ق). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیه. بیروت: دار العلم للملایین.
- حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۱۶ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
- خمینی، سیدروح‌الله (1392). شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- دلاور، علی (1403). پژوهش کیفی: بنیادهای عملی و نظری. تهران: رشد.
- سعادی، رسل سعدون نعیم (۱۴۰۲). خشوع و آثار فردی و اجتماعی آن در قرآن و روایات. پایان‌نامة کارشناسی ارشد علوم قرآنی. دانشگاه ادیان و مذاهب.
- شریف الرضی، محمد بن حسین (۱۴۰۷ق). نهج البلاغه. محقق: صبحی صالح. قم: دار الهجرة.
- شعیری، محمد بن محمد (بی‌تا). جامع الأخبار. نجف اشرف: المطبعة الحیدریه.
- صفار، محمد بن حسن (۱۴۰۴ق). بصائر الدرجات. مصحح: محسن کوچه‌باغی. قم: کتابخانة عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.
- طریحی، فخرالدین بن محمد (1375). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
- طوسی، محمد بن حسن (۱۳۶۵). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- طوسی، محمد بن حسن (۱۴۱۴ ق). الأمالی. قم: دار الثقافه.
- عسکری، حسن بن عبدالله (۱۴۰۰). الفروق فی اللغة. بیروت: دار الآفاق الجدیده.
- فراهیدی، خلیل بن احمد (۱۴۰۹ق). کتاب العین. قم: هجرت.
- فیومی، احمد بن محمد (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. قم: دار الهجرة.
- قمی، علی بن ابراهیم (۱۴۰۴ق). تفسیر القمی. مصحح: طیب جزایری. قم: دار الکتاب.
- کاشفی، صدیقه، عترت‌دوست، محمد و فتاحی‌زاده، فتحیه (۱۳۹۹). تبیین راهکارهای عملی و نظری کسب تواضع و فروتنی بر مبنای تحلیل محتوای خطبۀ قاصعة امیرالمؤمنین(ع). اخلاق در تبلیغ، ۱۰(۳۷)، ۱۱ـ۳۷.
- کاشفی، محدثه (1402). راهکارهای ارتقای عزت‌نفس زنان از منظر آیات و روایات. پایان‌نامة کارشناسی ارشد تفسیر و علوم قرآن. جامعة المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی.
- کلاه‌کج، کوثر، وجدانی، فاطمه و دهقان، رحیم (۱۴۰۲). تمایز تواضع حقیقی از شبه تواضع، با نظر به مؤلفه‌های شناختی و عاطفی آن در قرآن و روایات. پژوهش‌نامة اخلاق، ۱۶(۶۱)، ۱۴۷ـ۱۶۶.
- کلینی، محمد بن یعقوب (۱۳۶۳). الکافی. مصحح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- لیثی واسطی، علی بن محمد (۱۳۷۶). عیون الحکم و المواعظ. محقق: حسین حسنی بیرجندی. قم: دار الحدیث.
- مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- محمدپور، احمد (1398). ضد روش: زمینه‌های فلسفی و رویه‌های عملی در روش‌شناسی کیفی. قم: لوگوس.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1391الف). آفتاب مطهر. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1391ب). پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1400). به‌سوی خودسازی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1401الف). آیین پرواز. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1401ب). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی. (1402). نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- مصطفوی، حسن (۱۴۱۶ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت ارشاد.
- مفید، محمد بن محمد (بی‌تا). الإختصاص. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- میرزاترابی، سیدمحسن، لطفی، زهرا و هادی، مهدی (1403). مدل مفهومی عزت‌نفس بر اساس آموزه‌های اسلام در نوجوانان. اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی. 10(21)، 255ـ288.
- ناروئی نصرتی، رحیم (1401). مبانی روان‌شناسی اسلامی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- نوروزی چناری، زهرا (۱۴۰۱). اعجاز تربیتی قرآن با تأکید بر واژگان خشوع، خضوع و اخبات. پایان‌نامة کارشناسی ارشد علوم قرآن. دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
References:
- Adler, A. (1956). The individual psychology of Alfred Adler: A systematic presentation in selections from his writings (H. L. Ansbacher & R. R. Ansbacher, Eds. ). New York: Basic Books.
- Amani. D. Z. & Taqiyah. I. & Iswinarti. (2024). Factors Influencing Inferiority Feelings: A Systematic Review. Journal of Scientific Research, Education, and Technology, 3(4), 1756-1766.
- Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
- Colman. A. M. (2009). A Dictionary of Psychology: OXFORD UNIVERSITY PRESS.
- Corbin, J. & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4rd ed. ). Thousand Oaks, CA: Sage.
- Corsini. R. J. (1999). The Dictionary of Psychology. Brunner/Mazel.
- Downie, A. (2022). Christian Shame and Religious Trauma. Religions, 13(10), 925.
- Feist. G. J., Roberts. T. A. & Feist. J. (2021). Theories of Personality, Tenth Edition. New York: McGraw-Hill Education.
- Feldman. R. S. (2020). Development across the life span, Ninth Edition. New York: Pearson.
- Hsieh, H. F. & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288.
- Istiqomah, I., Ratnasari, I. & Ahmad, M. D. (2025). The effect of social support on feelings of inferiority in students. SHS Web of Conferences, 224, 07012.
- James, W. (1902). The varieties of religious experience: A study in human nature. Longmans, Green, and Co.
- Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575.
- Liu. Y., Xu. C., Kuai. X., Deng. H., Wang. K. & Luo. Q. (2022). Analysis of the causes of inferiority feelings based on social media data with Word2Vec. Scientific Reports. 12. Article number: 5218.
- Maslow. A. H. (1970). Motivation and Personality. New York: Harper & Row.
- O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project (3rd ed. ). Sage Publications.
- Otto, R. (1958). The idea of the holy: An inquiry into the non-rational factor in the idea of the divine and its relation to the rational (J. W. Harvey, Trans. ). Oxford University Press. (Original work published 1923)
- Polit, D. F., Beck, C. T. & Owen, S. V. (2007). Is the CVI an acceptable indicator of content validity? Appraisal and recommendations. Research in Nursing & Health, 30(4), 459-467.
- Reber, A. S. & Reber. E. (1995). The Penguin Dictionary of Psychology, Renguin Books.
- Roebianto, A., Savitri, S. I., Aulia, I., Suciyana, A. & Mubarokah, L. (2023). Content validity: Definition and procedure of content validation in psychological research. TPM: Testing, Psychometrics, Methodology in Applied Psychology, 30 (1), 5-18.
- Rogers, C. R. (1989-B). On becoming a person: a therapist's view of psychotherapy. New York: HOUGHTON MIFFLIN.
- Santrock. J. W. (2020). Essentials of Life-Span Development. Sixth Edition. New York: McGraw-Hill Education.
- Stoyanova, S. & Ivantchev, N. (2025). Self-Esteem and Feelings of Inferiority and Superiority Among Athletes and Non-Athletes. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 15(2), 22.
- Schultz. D. P. & Schultz. S. E. (2017). Theories of Personality, Eleventh Edition, Cengage Learning.
- Shen. H., Li. M. & Li. L. (2022). Influence of Social Exclusion on the Inferiority Feeling of Community Youth. Iran J Public Health, 51(7), 1576-1584.
- VanenBos, G. R. (2015). APA Dictionary of Psychology: American Psychological of Association: Washington.
- Trier, J. (1931). Der deutsche Wortschatz im Sinnbezirk des Verstandes: die Geschichte eines sprachlichen Feldes. Heidelberg: C. Winter.
Copyright © 2026 The Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Akbari, Mohsen, Jahangirzadeh qomi, Mohammad reza. (2026) The Conceptual Model of Desired Inferiority Based on Islamic Sources*. Ravanshenasi Wa Din, 19(2), 23-46 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2026.5003065.
Mohsen Akbari; Mohammad reza Jahangirzadeh qomi."The Conceptual Model of Desired Inferiority Based on Islamic Sources*". Ravanshenasi Wa Din, 19, 2, 2026, 23-46
Akbari, M, Jahangirzadeh qomi, M.(2026) 'The Conceptual Model of Desired Inferiority Based on Islamic Sources*', Ravanshenasi Wa Din, 19(2), pp. 23-46
