Ravanshenasi Wa Din, Volume 18, Issue 4, No 72, Year 2026 , Pages 93-112

    The Mediating Role of Gratitude in Relation Between Meaning in Life and Psychological Well-Being of Adolescents

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mobina Salimian / Master of Family Counseling, Alzahra University / M.Salimian7750@gmail.com
    Marziye Baharrostami / Master of Family Counseling, Alzahra University / marziye_bahar@yahoo.com
    Simin Hosseinian / Professor, Counseling Department, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Alzahra University / Hosseinian@ Alzahra.ac.ir
    Pages: 93-112 Receive Date: 2026/07/01 Accept Date: 2026/07/01
    dor 20.1001.1.20081782.1404.18.4.4.5
    doi 10.22034/ravanshenasi.2025.5002312
    Abstract: 
    This study aimed to investigate the mediating role of gratitude in relation between meaning in life and psychological well-being in adolescents. The research method was descriptive correlational using structural equation modeling and the statistical population was adolescents in Tehran in 1403. The sample size was determined to be 236 people and to collect data, questionnaires of meaning in life, psychological well-being and gratitude were used. The data of this study were analyzed using SPSS and AMOS software. The results showed that gratitude plays a partial mediating role in the relationship between meaning in life and psychological well-being. The structural model also showed that the coefficient of determination was 0.78, which means that meaning in life and gratitude explain 78% of well-being. These findings can also be explained from the perspective of Islamic teachings, because the meaningfulness of life from an Islamic perspective is associated with understanding the purpose of creation and the place of man in the system of existence, and this understanding can provide the basis for deeper gratitude and, as a result, higher psychological well-being.
    Keywords: 
    psychological well-being
    gratitude
    meaning in life
    adolescents
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :نقش میانجیگری شکرگزاری در رابطۀ بین معنا در زندگی و بهزیستی روان‌شناختی نوجوانان
    Abstract: 
    این پژوهش با هدف بررسی نقش میانجیگری شکرگزاری در رابطۀ بین معنا در زندگی و بهزیستی روان‌شناختی در نوجوانان انجام شد. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی به کمک مدل‌یابی معادلات ساختاری بوده و جامعۀ آماری، نوجوانان شهر تهران در سال 1403 می‌باشد. حجم نمونه 236 نفر تعیین گردید و برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسش‌نامه‌های معنا در زندگی، بهزیستی روان‌شناختی و شکرگزاری استفاده شد. داده‌های این پژوهش از طریق نرم‌افزار SPSS و نرم‌افزار AMOS تجزیه‌و‌تحلیل شدند. نتایج نشان داد که شکرگزاری نقش میانجی جزئی در رابطۀ بین معنا در زندگی و بهزیستی روان‌شناختی دارد. همچنین مدل ساختاری نشان داد که ضریب تعیین 78/0 به‌دست آمده است که بدین معنا است که معنا در زندگی و شکرگزاری 78 درصد بهزیستی را تبیین می‌کنند. این یافته‌ها از منظر آموزه‌های اسلامی نیز قابل تبیین است؛ چراکه معناداری زندگی از منظر اسلامی، با درک هدف خلقت و جایگاه انسان در نظام هستی همراه است و این درک می‌تواند زمینه را برای شکرگزاری عمیق‌تر و درنتیجه بهزیستی روان‌شناختی بالاتر فراهم نماید.
    Keywords: 
    بهزیستی روان‌شناختی
    شکرگزاری
    معنا در زندگی
    نوجوانان
    References: 
    • قرآن کریم.
    • نهج البلاغه.
    • صحیفة سجادیه.
    • اشتاد، الهام (1388). بررسی اثربخشی گروه درمانی شناختی بر بهزیستی ذهنی دانشجویان. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی. انستیتو روان‌پزشکی تهران.
    • اصفهانیان، محمود، گلزاری، محمود و براتی سده، فرید (1395). تدوین برنامۀ آموزشی شُکر مبتنی‌بر مفهوم شکر اسلامی و بررسی کارآمدی آن در رضایت از زندگی. پژوهش‌نامۀ روان‌شناسی اسلامی، 2(2)، 100ـ132.
    • اکبری طارمی، سمانه، فیاض، فاطمه و شهرابی فراهانی، سارا (1401). اضطراب کرونا؛ نقش معنای زندگی و جهت‌گیری مذهبی. پژوهش‌نامۀ روان‌شناسی مثبت، 8(3)، 21ـ40.
    • پسندیده، عباس، حسن‌زاده توکلی، محمدرضا و کزازی، نجم‌السادات (1399). نقش میانجی شکرگزاری در رابطۀ آرزومندی با رضایتمندی و تبیین اسلامی ـ روان‌شناختی آن. پژوهش‌نامۀ روان‌شناسی مثبت، 6(3)، 91ـ104.
    • تمیمی آمدی، عبدالواحد (1366). غررالحکم و دررالکلم. قم: دفتر تبلیغات.
    • حسینی‌زاده آرانی، سیدسعید و کلانتری، عبدالحسین (1394). دین، سلامت روان و احساس تنهایی بررسی نسبت میان میزان دین‌داری و سلامت روان با احساس تنهایی (مورد مطالعه: شهروندان تهرانی). جامعه‌شناسی کاربردی، 26(4)، 25ـ44.
    • خانجانی، مهدی، شهیدی، شهریار، فتح‌آبادی، جلیل، مظاهری، محمدعلی و شکری، امید (1393). ساختار عاملی و ویژگی‌های روان‌سنجی فرم کوتاه (18 سؤالی) مقیاس بهزیستی روان‌شناختی ریف در دانشجویان دختر و پسر. اندیشه و رفتار در روان‌شناسی بالینی، 9(32)، 27ـ36.
    • دادستان، پریرخ (1385). روان‌شناسی مرضی تحولی. تهران: سمت.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1416ق). مفردات الفاظ قرآن. دمشق: دار القلم.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1392ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر‌ انتشارات اسلامی.
    • غباری‌بناب، باقر، متولی‌پور، عباس، حکیمی‌راد، الهام، حبیبی عسگرآباد، مجتبی (1388). رابطۀ اضطراب و افسردگی با میزان معنویت در دانشجویان دانشگاه تهران. روان‌شناسی کاربردی، 3(2)، 110ـ123.
    • قاسمی جوبنه، رضا، عرب‌زاده، مهدی، جلیلی نیکو، سعید (1395). نقش واسطه‌ای شکرگزاری در رابطۀ بین دین‌داری و شادکامی در دانشجویان. روان‌شناسی و دین، 9(2)، 53ـ68.
    • قدردان قراملکی، علی (1404). مطالعۀ هستی‌شناسانة الگوی اسلامی شکرگزاری و ارتباط آن با افزایش نعمت‌ها. دین‌پژوهی و کارآمدی، 5(1)، 29ـ47. 
    • کاس‌پور، سارا و زارعان، مصطفی (1403). رابطۀ بین معنا در زندگی و بهزیستی روان‌شناختی در دانشجویان: نقش میانجی سرمایۀ روان‌شناختی. پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، 19(76)، 97ـ107.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1411ق). الکافی. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
    • گودرزی، محمدعلی، مرزوقی، رحمت‌الله و نوری، اکرم (1393). ساخت و اعتباریابی مقیاس شکرگزاری اسلامی ـ ایرانی در دانشجویان ایرانی. اصول بهداشت روانی، 16(62)، 29ـ120.
    • مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی 
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی ؟رح؟.
    • مطهری، مرتضی (1378). مجموعه‌آثار. تهران: صدرا.
    • مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • ملکی گلندوز، پری و سرداری، باقر (1400). اثربخشی آموزش روان‌شناسی مثبت‌گرا با تأکید بر آموزه‌های دینی بر کاهش رفتارهای پر خطر دانش‌آموزان دارای افکار خودکشی. پژوهش‌نامۀ روان‌شناسی مثبت، 6(3)، 68ـ51.
    • هلاکویی، ‌هدی و مصطفوی، نسیمی، ‌منیره (1396). رابطۀ معنی زندگی و بهزیستی روان‌شناختی با تمایل به ازدواج در دانشجویان. پژوهش‌های مشاوره 66(17)، 159ـ176.
    • هوشمند کنگ سفلی، علیرضا، معینی‌زاده، مجید و طباطبایی، سیدمحمدصالح (1399). پیش‌بینی بهزیستی روان‌شناختی از طریق بررسی نقش عفو و گذشت و سپاسگزاری. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی و مشاوره، 10(1)، 5ـ19.
    • ژیان، فاطمه و ملکی‌‌ها، مرضیه (1400). نقش خوش‌بینی در بهزیستی روان‌شناختی بر اساس آموزه ‌های اسلامی و مطالعات روان‌شناختی. پژوهش‌نامۀ روان‌شناسی اسلامی، 7(15)، 69ـ87.
    References: 
    • Blakemore, S. J. & Mills, K. L. (2014). Is adolescence a sensitive period for sociocultural processing? Annual Review of Psychology, 65, 187-207.
    • Brassai, L., Piko, B. F. & Steger, M. F. (2011). Meaning in life: Is it a protective factor for adolescents’ psychological health? International Journal of Behavioral Medicine, 18(1), 44-51.
    • Czyżowska, N. & Gurba, E. (2022). Enhancing meaning in life and psychological well-being among a european cohort of young adults via a gratitude intervention. Frontiers in psychology, 12, 751081.‌
    • Chen, X., Zhao, F. F., Zhang, L. X., Hou, S. B. & Wang, T. T. (2024). Chain mediating effect of gratitude and meaning in life between nurses’ psychological response and emergency capability-a multicenter cross-sectional study. BMC nursing, 23(1), 659.‌
    • Datu, J. A. D. & Mateo, N. J. (2015). Gratitude and life satisfaction among Filipino adolescents: The mediating role of meaning in life. International Journal for the Advancement of Counselling, 37, 198-206.‌
    • Daulay, N., Assingkily, M. S. & Munthe, A. K. (2022). The relationship between gratitude and well-being: The moderating effect of religiosity on university freshmen during the COVID-19 pandemic. Psikohumaniora: Jurnal Penelitian Psikologi, 7(1), 51-64.‌
    • Disabato, D. J., Kashdan, T. B., Short, J. L. & Jarden, A. (2017). What predicts positive life events that influence the course of depression? A longitudinal examination of gratitude and meaning in life. Cognitive therapy and research, 41, 444-458.‌
    • Emmons, R. A. & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377-389.
    • Emmons, R. A. & McCullough, M. E. (2004). The Psychology of Gratitude. Oxford University Press.
    • Frankl, V. E. (1984). Man’s search for meaning: An introduction to logotherapy. New York: Simon & Schuster.
    • Froh, J. J., Kashdan, T. B., Ozimkowski, K. M. & Miller, N. (2009). Who benefits the most from a gratitude intervention in children and adolescents? Examining positive affect as a moderator. The Journal of Positive Psychology, 4(5), 408-422.
    • Froh, J. J., Yurkewicz, C. & Kashdan, T. B. (2009). Gratitude and subjective well-being in early adolescence: Examining gender differences. Journal of Adolescence, 32(3), 633-650.
    • Joshanloo, M. (2017). Islamic conceptions of well-being. In R. J. Estes & M. J. Sirgy (Eds.), The pursuit of human well-being (p. 109-131). Springer.
    • Kapadia, F. (2024). Adolescent mental health and well-being: A public health of consequence, February 2024. American journal of public health, 114(2), 158-160.
    • Kashdan, T. B., Uswatte, G. & Julian, T. (2006). Gratitude and hedonic and eudaimonic well-being in Vietnam war veterans. Behaviour Research and Therapy, 44(2), 177-199.
    • Kessler, R. C., Avenevoli, S., Costello, E. J., Georgiades, K., Green, J. G., Gruber, M. J. & Merikangas, K. R. (2012). Prevalence, persistence, and sociodemographic correlates of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication Adolescent Supplement. Archives of General Psychiatry, 69(4), 372-380.
    • Keyes, C. L. M. & Ryff, C. D. (2002). Psychological well-being in midlife. In S. L. Willis & J. D. Reid (Eds.), Life in the middle: Psychological and social development in middle age (p. 161-180). Academic Press.
    • Khalil, A. (2016). The embodiment of gratitude (Shukr) in Sufi ethics. Studia Islamica, 111(2), 159-178.
    • Krok, D. (2018). When is meaning in life most beneficial to young people? Styles of meaning in life and well-being among late adolescents. Journal of adult development, 25(2), 96-106.‌
    • Kline, R. B. (2015). Principles and Practice of Structural Equation Modeling, 4th edition,p 497. 
    • Lambert, N. M., Fincham, F. D. & Stillman, T. F. (2012). Gratitude and depressive symptoms: The role of positive reframing and positive emotion. Cognition and Emotion, 26(4), 615-633.
    • Lambert, N. M., Fincham, F. D., Braithwaite, S. R., Graham, S. M. & Beach, S. R. H. (2009). Can prayer increase gratitude? Psychology of Religion and Spirituality, 1(3), 139-149.
    • Lombard, J. E. B. (2021). The semantics of gratitude (Shukr) in the Qurʾān. Journal of Islamic Ethics, 5(1-2), 173-198.
    • Man, X. & Jing, Z. (2025). The role of prosocial tendencies in the relationships between gratitude, perceived social support, and psychological well-being among Chinese university students: a structural equation modeling approach. Frontiers in Psychology, 16, 1510543.
    • Margraf, J., Teismann, T. & Brailovskaia, J. (2024). Predictive Power of Positive Mental Health: A Scoping Review. Journal of Happiness Studies, 25(6), 81. 
    • McCullough, M. E., Emmons, R. A. & Tsang, J. A. (2002). The grateful disposition: A conceptual and empirical topography. Journal of Personality and Social Psychology, 82(1), 112-127.
    • Park, N., Park, M. & Peterson, C. (2010). When is the search for meaning related to life satisfaction? Applied Psychology: Health and Well-Being, 2(1), 1-13.
    • Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069-1081.
    • Ryff, C. D. & Singer, B. H. (2008). Know thyself and become what you are: A eudaimonic approach to psychological well-being. Journal of Happiness Studies, 9(1), 13-39.
    • Steger, M. F. (2012). Experiencing meaning in life: Optimal functioning at the nexus of well-being, psychopathology, and spirituality. In P. T. P. Wong (Ed.), The human quest for meaning: Theories, research, and applications (pp. 165-184). Routledge.
    • Steger, M. F., & Frazier, P. (2005). Meaning in life: One link in the chain from religiousness to well-being. Journal of Counseling Psychology, 52(4), 574-582.
    • Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. (2006). The meaning in life questionnaire: Assessing the presence of and search for meaning in life. Journal of Counseling Psychology, 53(1), 80-93.
    • Steinberg, L. (2017). Adolescence (11th ed.). McGraw-Hill Education.
    • Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2014). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
    • Tahir, R. (2024). The divine gift of gratitude: The secret of happiness in the modern world. Yaqeen Institute for Islamic Research.
    • Watkins, P. C., Uhder, J. & Pichinevskiy, S. (2015). Grateful recounting enhances subjective well-being: The importance of grateful processing. The Journal of Positive Psychology, 10(2), 91-98.
    • Webb, M. S., Whitmire, J. B., Hills, K. J. & Huebner, E. S. (2024). Gratitude Buffers Against the Effects of Stressful Life Events on Adolescents’ Externalizing Behavior but Not Internalizing Behavior. Contemporary School Psychology, 1-13.
    • Wood, A. M., Froh, J. J. & Geraghty, A. W. A. (2010). Gratitude and well-being: A review and theoretical integration. Clinical Psychology Review, 30(7), 890-905.
    • Zhang, Z., Tong, J., He, Z. & Qi, X. (2025). Relationship between physical activity and eudaimonic well-being in college students based on Ryff’s six-factor model of psychological well-being. BMC psychology, 13(1), 437.
    • Zhao, H., Zhang, M., Li, Y. & Wang, Z. (2023). The effect of growth mindset on adolescents’ meaning in life: The roles of self-efficacy and gratitude. Psychology Research and Behavior Management, 4647-4664.‌
    • 199 reads
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Salimian, Mobina, Baharrostami, Marziye, Hosseinian, Simin. (2026) The Mediating Role of Gratitude in Relation Between Meaning in Life and Psychological Well-Being of Adolescents. Ravanshenasi Wa Din, 18(4), 93-112 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2025.5002312.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mobina Salimian; Marziye Baharrostami; Simin Hosseinian."The Mediating Role of Gratitude in Relation Between Meaning in Life and Psychological Well-Being of Adolescents". Ravanshenasi Wa Din, 18, 4, 2026, 93-112

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Salimian, M, Baharrostami, M, Hosseinian, S.(2026) 'The Mediating Role of Gratitude in Relation Between Meaning in Life and Psychological Well-Being of Adolescents', Ravanshenasi Wa Din, 18(4), pp. 93-112

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Salimian, M, Baharrostami, M, Hosseinian, S. The Mediating Role of Gratitude in Relation Between Meaning in Life and Psychological Well-Being of Adolescents. Ravanshenasi Wa Din, 2026; 18(4): 93-112