Ravanshenasi Wa Din, Volume 18, Issue 4, No 72, Year 2026 , Pages 7-29

    Components of Eudemonia-Oriented relationships in the Family Based on Islamic Sources: Developing a Conceptual Model

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Seyed Abolfazl Hosseini Nsab / PhD student in Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute / hoseyni8865@yahoo.com
    Mohammad Reza Ahmadi Mohammad Abadi / Associate Professor, Department of Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute / m.r.ahmadi@iki.ac.ir
    Hamid Rafieihonar / Assistant Professor, Department of Psychology, Research Institute for Islamic Sciences and Culture / h.rafiee@isca.ac.ir
    Pages: 7-29 Receive Date: 2026/06/30 Accept Date: 2026/06/30
    dor 20.1001.1.20081782.1404.18.4.1.2
    doi 10.22034/ravanshenasi.2025.5002006
    Abstract: 
    Regarding what constitutes wellbeing, “a good life” for a person, two schools of thought have emerged in positive psychology; a hedonic school and a second school that supports eudemonia – centered life. Researchers in the field of eudemonia believe that a “good life” is not just about feeling good for an individual, but eudemonia and happiness is found in expressing virtue and doing what is worthy of being done. The present study was conducted with the aim of developing a conceptual model of eudemonia-oriented relationships in the family based on Islamic sources (Quran and Hadith). In this study, content analysis was used to analyze the conceptual components of eudemonia-oriented relationships in the family from descriptive-explanatory sentences from Islamic sources (Quran and Hadith), and linguistic semantics was used to explain the conceptual structure of eudemonia-oriented relationships in the family. For this purpose, descriptive-explanatory sentences related to the topic were searched and selected in Islamic texts using the words and concepts collected in the semantic domain of eudemonia-oriented relationships in the family. In order to determine the conceptual components, coding, categorization, and conceptualization operations were performed on the main themes of the selected texts. The findings showed that the conceptual structure of eudemonia-oriented relationships in the family, based on Islamic sources, is based on seven main components: good character, desirable verbal communication, respect, meeting genuine needs, commitment arising from religion, concern for the religiousness of members, and resilience in problems and conflict resolution with spiritual motivation.
    Keywords: 
    Communication
    eudemonia-centeredness
    family
    conceptual model
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :مؤلفه‌های ارتباط سعادت‌محور در خانواده بر اساس منابع اسلامی: تدوین یک مدل مفهومی
    Abstract: 
    دربارۀ آنچه برای انسان بهباشی «زندگی خوب» می‌آورد، دو نحلۀ فکری در روان‌شناسی مثبت‌نگر شکل گرفته است؛ نحله‌ای از لذت‌نگری و نحلۀ دوم که از سعادت‌نگری حمایت می‌کند. پژوهشگران در موضوع سعادت‌نگری معتقدند که «زندگی خوب» فقط احساس خوب داشتن برای فرد نیست، بلکه بهباشی در ابراز فضیلت و انجام دادن آنچه که شایستۀ انجام است، یافت می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل مفهومی ارتباط سعادت‌محور در خانواده بر اساس منابع اسلامی (قرآن و حدیث) انجام شد. در این پژوهش جهت تحلیل مؤلفه‌های مفهومی ارتباط سعادت‌محور در خانواده از جملات توصیفی ـ تبیینی منابع اسلامی (قرآن و روایت) از روش تحلیل محتوا و به‌منظور تبیین ساختار مفهومی ارتباط سعادت‌محور در خانواده از روش معناشناسی زبانی استفاده شد. بدین منظور به‌واسطۀ واژگان و مفاهیم جمع‌آوری‌شده در حوزۀ معنایی ارتباط سعادت‌محور در خانواده، جملات توصیفی ـ تبیینی مرتبط با موضوع در متون اسلامی جست‌وجو و انتخاب شدند. برای تعیین مؤلفه‌های مفهومی نیز عملیات کدگذاری، مقوله‌بندی و مفهوم‌سازی بر مضمون‌های اصلی متون انتخاب‌شده، انجام شد. یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد ساختار مفهومی ارتباط سعادت‌محور در خانواده بر اساس منابع اسلامی بر هفت مؤلفۀ اصلی حسن خلق، ارتباط کلامی مطلوب، احترام، تأمین نیازهای اصیل، تعهد برخاسته از دین، دغدغۀ دین‌مداری اعضا و تاب‌آوری در مشکلات و حل تعارض با انگیزۀ معنوی مبتنی است.
    Keywords: 
    ارتباط
    سعادت‌محوری
    خانواده
    مدل مفهومی
    References: 
    • قرآن کریم.
    • ابن‌عساکر، علی بن الحسن (1415ق). تاریخ مدینة دمشق. بیروت: دار الفکر.
    • ابن‌شعبه حرانی، حسن ‌بن ‌علی (1393). تحف العقول. قم: دارالحدیث.
    • ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1405ق). لسان العرب. قم: ادب حوزه.
    • اصلانی، خالد (1383). نقش مهارت‌های ارتباطی بر کارآیی خانوادگی دانشجویان متأهل. رفاه اجتماعی، 4(14)، 103ـ124.
    • اقلیما، مصطفی (1383). تکنیک‌های ارتباط با فرد و خانواده. تهران: دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی.
    • بختیاری، افسانه و دیگران (1398). نقش معنویت بر نظام سلامت خانواده از دیدگاه اسلام. اسلام و سلامت، 4(1)، 28ـ38.
    • برکو، ری ام و دیگران (1386). مدیریت ارتباطات. ترجمۀ سیدمحمد اعرابی و داود ایزدی. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
    • بستانی خالصی، زهرا و دیگران (1396). تبیین راهبردهای آموزش سلامت جنسی مبتنی‌بر توانمندسازی. تحقیقات کیفی در علوم سلامت، ۶، 253ـ265.
    • بهشتی، احمد (1382). خانواده در قرآن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • پشندی، شادی و دیگران (1388). مروری بر فرایند ترجمه و تطابق فرهنگی پرسش‌نامه‌ها. راهبردهای آموزش، 2، 117ـ120.
    • جعفر بن محمد ؟ص؟ (1404ق). الجعفریات. قم: دار الحدیث.
    • چاوشی، منصوره‌سادات و دیگران (1398). اثربخشی آموزش مبتنی‌بر مدل بومی خانواده شادی‌محور بر عملکرد خانواده. مطالعات زن و خانواده، 1، 97ـ115.
    • حافظی، مجتبی و دیگران (1401). تدوین مدل مفهومی مرکزیت بخش نابهنجار به خود در منابع اسلامی، فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 11(42)، 37ـ72.
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث.
    • حسن‌زاده، صالح (1393). عوامل تحکیم خانواده در فرهنگ اسلامی. تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
    • حسین، فیاض (1397). ویژگی‌های خانوادۀ سالم در قرآن و دلالت‌های تربیتی آن. رسالۀ دکتری قرآن و علوم ـ گرایش علوم تربیتی. قم: جامعة المصطفی العالمیه.
    • خبازیان، مهسا (1401). پیش‌بینی عملکرد اجرایی دختران دبستانی بر اساس متغیرهای مادرانه (نشخوارهای فکری زناشویی؛ تجربۀ هیجانی نسبت به همسر، روابط خانوادگی) در شهر اصفهان. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد مشاورۀ مدرسه. دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان).
    • دیبند خسروی، مطهره (1394). خانوادۀ آرمانی از دیدگاه امام علی (ع). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد روان‌شناسی. دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه یزد.
    • دیلمی، شهاب‌الدین احمد بن محمد (1356ق). الفردوس بما أثر عن رسول الله من الحدیث. حیدرآباد دکن: دائرة المعارف العثمانیة.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دار العلم.
    • رهنمایی، سیداحمد (1386). آشنایی با اصول و فنون مشاوره. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    • سالاری‌فر، محمدرضا (1391). درآمدی بر نظام خانواده در اسلام. تهران: هاجر.
    • سفیری، خدیجه و جزایری، مهناز (1384). روابط خانوادگی و کنش مبتنی‌بر دلبستگی عاطفی تعمیم‌یافته در جوانان. جامعه‌شناسی ایران، 6(4)، 166ـ184.
    • شریفی، عنایت‌الله و لطفی، مهرعلی (1392). سبک زندگی خانوادگی در ‌قرآن و سنت پیشوایان معصوم‰. پژوهش‌نامۀ معارف قرآنی، 4(14)، 81ـ100.
    • صدوق، محمد بن ‌علی (1381). الخصال. ترجمۀ محمدباقر کمره‌ای. قم: کتابچی.
    • صدوق، محمد بن علی (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
    • طباطبایی، سیدمحمدکاظم (1390). منطق فهم حدیث. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • طبرسی، فضل ‌بن‌ حسن (1386). مکارم الاخلاق. قم: حبیب.
    • طوسی، محمد بن حسن (1414ق). الأمالی. تحقیق: قسم الدراسات الإسلامیه. قم: مؤسسة البعثة.
    • طوسی، محمد بن حسن (1407ق). تهذیب الأحکام. تحقیق: حسن الموسوی خرسان. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • عباسی، مهدی (1397). تدوین مدل مفهومی و طرح‌نمای درمانی لذت‌بری سعادت‌نگر بر اساس منابع اسلامی در نشانگان افسردگی. رسالۀ دکتری روان‌شناسی. مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    • عزیزی جابر (1399). بررسی تأثیر حسن خلق بر استحکام خانواده. نهمین کنفرانس ملی توسعۀ پایدار در علوم تربیتی و روان‌شناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی.
    • علی بن موسی الرضا ؟ع؟ (1406ق). الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا (ع) (المشهور بفقه الرضا (ع)). تحقیق: مؤسسۀ آل ‌البیت (ع). مشهد: المؤتمر العالمی للإمام الرضا (ع).
    • غفاری، داریوش (1399). معنایابی سلامت اجتماعی سالمندان. پژوهش‌نامۀ اسلامی زنان و خانواده، 8(18)، 159ـ186.
    • قمری، محمد و خوشنام، امیرحسین (1390). بررسی رابطۀ عملکرد خانوادۀ اصلی و کیفیت زندگی در بین دانشجویان. خانواده‌پژوهی، 7(27)، 343ـ354.
    • قنادان، منصور (1375). جامعه‌شناسی مفاهیم کلیدی. تهران: آوای نور.
    • کاظمیان، سمیه و دیگران (1392). طراحی الگوی آموزشی حل تعارض خانواده :بر مبنای دیدگاه انسان‌شناسانۀ آیت‌الله جوادی آملی. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی؛ ویژه‌نامه (سبک زندگی)، 4(13)، 33ـ52.
    • کرد، مژگان و دیگران (1399). تحلیل مفهوم «زندگی خوب» در رویکرد «سعادت‌گرا» به‌منظور تدوین هدف‌های تربیت. پژوهش‌نامۀ مبانی تعلیم‌وتربیت، 10، 96ـ115.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تصحیح: علی‌اکبر غفاری. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • گلدنبرگ، ایرنه و گلدنبرگ، هربرت (1385). خانواده‌درمانی. ترجمۀ حمیدرضا حسین‌شاهی برواتی، سیامک نقشبندی و الهام ارجمند. تهران: روان.
    • متقی هندی، علی بن حسام‌الدین (1414ق). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بیروت: مؤسسة الرسالة.
    • متقی هندی، علی بن حسام‌الدین (1419ق). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    • مجلسی، محمدباقر (1404ق). بحارالانوار. بیروت: مؤسسۀ الوفاء.
    • محمدی، بهناز و دیگران (1393). بررسی نقش دین‌داری و ابعاد آن در پیش‌بینی تعهد زناشویی کارکنان سازمان بهزیستی خراسان شمالی. دین و سلامت، 1(2)، 15ـ24.
    • مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1414ق). الأمالی. تحقیق: مؤسسۀ النشر الإسلامی. قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی.
    • مهدوی‌کنی، صدیقه (1392). اصول حاکم بر روابط اعضای خانواده در نظام معرفتی اسلام. فقه و حقوق خانواده، 18، 1ـ28.
    • ﻣﻴﻨﻮﭼﻴﻦ، س. (1373). ﺧﺎﻧﻮاده و ﺧﺎﻧﻮاده‌درﻣﺎﻧﻲ. ﺗﺮجمة باقر ﺛﻨﺎﻳﻲ. ﺗﻬﺮان: اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ.
    • نوری‌، میرزاحسین (1369). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. تهران: آل ‌البیت (ع).
    • نوری، نجیب‌الله و مهدوی، محدثه (1401). بایسته‌های ارتباط کلامی در خانواده بر پایۀ منابع اسلامی. مطالعات روان‌شناسی با رویکرد اسلامی، 3(6)، 9ـ20.
    References: 
    • Argyle, M. (2001). The psychology of happiness. London: Rutledge.
    • Brog, C., Fagerström, C., Balducci, C. , Burholt, V., Ferring, D. & Werber, G. (2008). Life satisfaction in 6 european contries:the relationship to health, self-steem, and social and financial resources among people (Aged 65-89) with reducedfunctional copacity. Geriatric nurs, 29, 48-57.
    • Carr, A. (2012). Family Therapy: Concepts and Processand Practice.Malden:John wily&sons.
    • Dai, L.Wang, L. (2015). Review of family functioning. Open Journal Of Scocial Sciences, 3(12),134-141.
    • DePaul, N. (2006). Healthy family functioning relationship advice & relationship tips. J Council for Relationships, 215, 382-680.
    • Dickstein, S. (2007). Family mealtime functioning, maternal depression, and earlychildhood outcomes. Journal of Family Psychology, 12, 23-40
    • Dong, Q. (2005). The impact of family communication patterns and perception of risky behavior: A social cognitiveperspective. Journal of the Northwest Communication Association, 34, 93-106.
    • Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218-226.
    • Gill, T. (1994). A critical appraisal of the quality-of-life measurements. JAMA, 272(8), 6. 24-37
    • Glaser, Barney G. & Strauss, Anselm L. (1967). The discovery ofgrounded theory: Strategiesfor qualitative research, Chicago, Aldire.
    • Gottman, J. M. (1994). Why Marriages Succeed or Fail: And How You Can Make Yours Last. New York: Simon & Schuster.
    • Hefferon, k. & Boniwell, l. (2011). positive psychology, theory, Research and Application. London: Open University Press.
    • J. Vitte  (2016). “The Most Importan Idea in the World: An Introduction”,In : J. Ed .(Handbook of) Vittersø Eudemonic Well-Being (p.1-26).
    • Koesten, J., Anderson, K. (2004). Exploring the in flounce of family communication patterns, cognitive complexity, and interpersonal competence on adolescentrisk behavior. Journal of Family Communication, 4, 99-121.
    • Peterson, C. & Seligman, M. E. (2004). Character strengths and virtues: A handbook and classification. Washington: American Psychological Association.
    • Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52(1), 141-166.
    • Seligman, M. E. (2011). Flowrish: A visionary new understanding for happiness and well-being, Simon and Schuster
    • Spannagel, C. & Glsser-Zikuda, M. (2005). Schroeder U. Application of qualitative content analysis in user-program interaction research. Forum Qual Soc Res, 6(2), 29.
    • Strauss, A. & Corbin, J. (1998). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.
    • 132 reads
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hosseini Nsab, Seyed Abolfazl, Ahmadi Mohammad Abadi, Mohammad Reza, Rafieihonar, Hamid. (2026) Components of Eudemonia-Oriented relationships in the Family Based on Islamic Sources: Developing a Conceptual Model. Ravanshenasi Wa Din, 18(4), 7-29 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2025.5002006.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Seyed Abolfazl Hosseini Nsab; Mohammad Reza Ahmadi Mohammad Abadi; Hamid Rafieihonar."Components of Eudemonia-Oriented relationships in the Family Based on Islamic Sources: Developing a Conceptual Model". Ravanshenasi Wa Din, 18, 4, 2026, 7-29

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hosseini Nsab, S, Ahmadi Mohammad Abadi, M, Rafieihonar, H.(2026) 'Components of Eudemonia-Oriented relationships in the Family Based on Islamic Sources: Developing a Conceptual Model', Ravanshenasi Wa Din, 18(4), pp. 7-29

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hosseini Nsab, S, Ahmadi Mohammad Abadi, M, Rafieihonar, H. Components of Eudemonia-Oriented relationships in the Family Based on Islamic Sources: Developing a Conceptual Model. Ravanshenasi Wa Din, 2026; 18(4): 7-29