روان‌شناسی و دین، سال هجدهم، شماره اول، پیاپی 69، بهار 1404، صفحات 7-25

    مدل مفهومی تاب آوری در قرآن کریم

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ سیدحسن مبارز / دانشجوی دکتری قرآن و علوم تربیتی جامعة المصطفی العالمیه / s.hasanmobarez@gmail.co
    محمدصادق شجاعی / استادیار گروه اخلاق و تربیت پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی / s_shojaei@yahoo.com
    محمد قربان زاده / استادیار گروه قرآن و علوم جامعة المصطفی العالمیه / qorbanzadeh@chmail.ir
    صفحه‌ها: 7-25 تاریخ دریافت: 1403/04/13 تاریخ پذیرش: 1403/07/08
    dor 20.1001.1.20081782.1404.18.1.1.6
    doi 10.22034/ravanshenasi.2024.5000250
    چکیده: 
    هدف این پژوهش دستیابی به مدل مفهومی تاب‌آوری در قرآن کریم بود و از روش تحلیل کیفی محتوای متون دینی استفاده شد. برای این منظور، ابتدا مفاهیم و گزاره‌های کلیدی مرتبط با تاب‌آوری در قرآن کریم شناسایی و گردآوری شد؛ در مرحلة بعد مفاهیم و گزاره‌های گردآوری‌شده مورد دقت و بازبینی قرار گرفت و مواردی که به نظر می‌رسید بیشترین ارتباط را با موضوع پژوهش دارد، با به‌کارگیری اصول تحلیل متن مورد بررسی قرار گرفت؛ سپس محتواهای استنباطی مربوط به هر گزاره روی فرم ثبت شد و با تحلیل و طبقه‌‌بندی آنها 10 مؤلفه برای تاب‌آوری در قرآن به‌دست آمد و در قالب یک فرم برای روایی‌سنجی در اختیار کارشناسان قرار گرفت. مؤلفه‌های تأییدشده که نمرة CVI و CVR قابل قبول را کسب کردند عبارت بودند از: آگاهی نسبت‌به شرایط سخت، امیدواری، ایمان به یاری خداوند، انعطاف‌پذیری، سطح تحمل بالا، پایداری، پایداری هیجانی، ثبات قدم، تسلیم بودن در برابر قضای الهی و پرهیز از شتابزدگی. سرانجام مدل مفهومی تاب‌آوری در قرآن کریم در سه محور نشانه‌ها، مؤلفه‌ها و ابعاد به‌دست آمد.
    کلمات کلیدی: 
    تاب‌آوري
    مدل مفهومي
    قرآن کريم
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    The Conceptual Model of Resilience in the Holy Quran
    Abstract: 
    This qualitative content analysis aimed to develop a conceptual model of resilience in the Holy Quran. To this end, key concepts and propositions related to resilience were identified and reviewed, and analyzed using content analysis. Inferential content related to each proposition was registered, classified, and validated by experts. Ten components with acceptable CVI / CVR scores were confirmed: Awareness of harsh conditions, hopefulness, faith in God’s help, flexibility, high tolerance, perseverance, emotional stability, steadfastness, submission to divine decree, and avoiding haste. The final model conceptualized resilience in three axes: indicators, components, and dimensions.
    Keywords: 
    resilience
    conceptual model
    The Holy Quran
    References: 
    • Benzies, K. & Mychasiuk, R. (2009). Fostering family resiliency: A review of the key protective factors. Child & Family Social Work, 14(1), 103-114.‏
    • Bonanno, G. A., Galea, S., Bucciarelli, A. & Vlahov, D. (2007). What predicts psychological resilience after disaster? The role of demographics, resources, and life stress. Journal of consulting and clinical psychology, 75(5), 671.‏
    • Cary R, wanenBos (2013). APA Dictionary of clinical psychology. Washington: American Psychological Association.
    • Cathomas, F., Murrough, J. W., Nestler, E. J., Han, M. H. & Russo, S. J. (2019). Neurobiology of resilience: interface between mind and body. Biological psychiatry, 86(6), 410-420.
    • Gentili, C., Rickardsson, J., Zetterqvist, V., Simons, L. E., Lekander, M. & Wicksell, R. K. (2019). Psychological flexibility as a resilience factor in individuals with chronic pain. Frontiers in psychology, 10, 2016.‏
    • Gooding, P. A., Hurst, A., Johnson, J. & Tarrier, N. (2012). Psychological resilience in young and older adults. International journal of geriatric psychiatry, 27(3), 262-270.‏
    • Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel psychology, 28(4), 563-575.‏
    • Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227-238.
    • Ong, A. D., Zautra, A. J. & Reid, M. C. (2010). Psychological resilience predicts decreases in pain catastrophizing through positive emotions. Psychology and aging, 25(3), 516-523.
    • Shultz, K. S., Whitney, D. J. & Zickar, M. J. (2014). Measurement theory in action: Case studies and exercises (2nd ed.). Routledge/Taylor & Francis Group.
    • Stecher, C., Cloonan, S. & Domino, M. E. (2024). The Economics of Treatment for Depression. Annual Review of Public Health, 45(1), 527-551.‏
    • Waltz, C. F. & Bausell, B. R. (1981). Nursing research: design statistics and computer analysis. Davis Fa.‏
    • Wang, F., King, R. B., Fu, L., Chai, C. S. & Leung, S. O. (2023). Overcoming adversity: exploring the key predictors of academic resilience in science. International Journal of Science Education, 46(4), 313ـ337.
    • Wang, Q., Gong, L., Huang, H., Wang, Y., Xu, T. & Dong, X. (2023). Psychological resilience and related influencing factors in patients diagnosed with major depressive disorder in remission: A cross‐sectional study. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 30(3), 492-500.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • احمدی، خدابخش (1399). آیا صبر همان تاب‌آوری است؟ مفهوم‌سازی کاربردی صبر برای شرایط بحرانی. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 14(27)، 163ـ187.
    • امینی تهرانی، زهرا و علی‌اکبری، ایرج (1402). تبیینی بر تاب‌آوری با استفاده از آموزه‌های امام سجاد. رویکرد فلسفه در مدارس و سازمان‌ها، 2(3)، 1ـ15.
    • حبیب‌اللهی، حبیب (1400). عوامل و مؤلفه‌های تاب‌آوری از منظر قرآن و روایات. مطالعات اخلاق کاربردی (اخلاق)، 11(43)، 11ـ43.
    • خرقانی، حسن و معافی، مرتضی (1395). گسترۀ معنایی حلم در لغت و حدیث. همایش ملی واژه‌پژوهی در علوم اسلامی.
    • ساداتی، سیده زهرا و مهدوی، فاطمه (1402). اثربخشی معنویت درمانی با تأکید بر آموزه‌های دین مبین اسلام بر تاب‌آوری، جهت‌گیری مذهبی و رضایت از زندگی زنان مطلقه. خانواده درمانی کاربردی، 4(4)، 317ـ330.
    • سیدخراسانی، راضیه‌سادات و شجاعی، محمدصادق (1402). مدل مفهومی‌ تاب‌آوری روان‌شناختی بر اساس آیات و روایات. قرآن و روان‌شناسی، 2(1)، 23ـ35.
    • سیفعلی‌ئی، فاطمه و دیگران (1399). تاب‌آوری، کارکردها و راهبردهای ارتقای آن در فرایند تربیت اجتماعی از منظر قرآن کریم. آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، 6(2)، 1ـ18.
    • شاهمیری، سیدمهدی (1402). تاب‌آوری در اسلام و روان‌شناسی. قم: اخلاق و تربیت.
    • شجاعی، محمدصادق (1399). روش تحلیل کیفی محتوای متون دینی: مبانی نظری و مراحل اجرا. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 14(27)، 41ـ73.
    • شجاعی، محمدصادق و دیگران (1393). کاربرد نظریۀ حوزه‌های معنایی در مطالعات واژگانی ساختار شخصیت بر پایۀ منابع اسلامی. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 8(15)، 7ـ38.
    • صالحی، مبین و دیگران (1402). رابطۀ ابعاد دین‌داری و تاب‏‌آوری با میانجیگری امید و سبک‌های مقابله‌‏ای. پژوهش‌نامۀ روان‌شناسی اسلامی، 9(18)، 99ـ117.
    • عباسی، سلیمان و دیگران (1398). تاب‌آوری در رهیافت گفتمانی قرآن کریم. پژوهش‌های روان‌شناسی اسلامی، 2(3)، 55ـ77.
    • میرحسینی، سیدمحمد و دیگران (1390). استقامت و پایداری در قرآن، ادبیات پایداری (ادب و زبان). نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی کرمان، 2(3 و 4)، 589ـ610.
    • یارمحمدی واصل، مسیب و دیگران (1399). مهارت تاب‌آوری و ویژگی‌های آن از دیدگاه امام علی در نهج ‌البلاغه. پژوهش‌نامۀ نهج البلاغه، 8(31)، 129ـ150.
    • بازدید: 414
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مبارز، سیدحسن، شجاعی، محمدصادق، قربان زاده ، محمد.(1404) مدل مفهومی تاب آوری در قرآن کریم. فصلنامه روان‌شناسی و دین، 18(1)، 7-25 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2024.5000250

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    سیدحسن مبارز؛ محمدصادق شجاعی؛ محمد قربان زاده ."مدل مفهومی تاب آوری در قرآن کریم". فصلنامه روان‌شناسی و دین، 18، 1، 1404، 7-25

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مبارز، سیدحسن، شجاعی، محمدصادق، قربان زاده ، محمد.(1404) 'مدل مفهومی تاب آوری در قرآن کریم'، فصلنامه روان‌شناسی و دین، 18(1), pp. 7-25

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مبارز، سیدحسن، شجاعی، محمدصادق، قربان زاده ، محمد. مدل مفهومی تاب آوری در قرآن کریم. روان‌شناسی و دین، 18, 1404؛ 18(1): 7-25