روان‌شناسی و دین، سال نوزدهم، شماره دوم، پیاپی 74، تابستان 1405، صفحات -

    چرخۀ آسیب‌شناختی عدم تحمل بلاتکلیفی: ارائۀ مدلی مفهومی با رویکرد اسلامی

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ محمدجواد نیکزاد / کارشناس ارشد دانشگاه معارف اسلامی قم / nameresan2014@yahoo.com
    مسعود نورعلیزاده میانجی / استادیار - گروه روان‌شناسی دانشگاه شاهد / mnour@shahed.ac.ir
    جعفر جدیری / استادیار - دانشگاه معارف / jjafar138@gmail.com
    doi 10.22034/ravanshenasi.2026.5003122
    چکیده: 
    هدف: عدم تحمل بلاتکلیفی، سازه‌ای روان‌شناختی‌ست که در شکل‌گیری و ماندگاری اختلال اضطراب فراگیر، نقشی بنیادین دارد. پژوهش حاضر به دلیل نبود مدلی مفهومی برای تبیین آسیب‌شناختی این سازه با رویکرد اسلامی انجام شد تا ابعاد شناختی، هیجانی و رفتاری آن را تبیین کند. روش: این پژوهش بنیادی، با رویکرد کیفی انجام شد. داده‌ها به شیوۀ اسنادی گردآوری، و مؤلفه‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی در چارچوب مدل‌یابی مفهومی براساس متون اسلامی بررسی شدند. مؤلفه‌ها و مدل، توسط هفت کارشناس علوم اسلامی و روانشناسی با استفاده از شاخص روایی͏محتوایی (CVI) ارزیابی شد. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها نشان داد «خدا‌ناآگاهی» و «نبود ادراک از واقعیت‌های توحیدی»، مؤلفه‌های بنیادین در شکل‌گیری باورهای منفی نسبت به بلاتکلیفی (نبود خیرباوری) هستند. این باورها، زمینه‌ساز تفسیرهای تهدیدآمیز از موقعیت‌های مبهم شده و به بروز نشانه‌های عدم تحمل بلاتکلیفی می‌انجامند. افراد برای مدیریت نگرانی، به راهبردهای ناکارآمدی روی می‌آورند که چرخه‌ای از نگرانی و اضطراب را شکل می‌دهد و پیامدهایی مانند افکار منفی، کاهش عملکرد، و بروز علائم فیزیولوژیکی اضطراب را در پی دارد. نتیجه‌گیری: تبیین چرخۀ آسیب‌شناختی عدم تحمل بلاتکلیفی، نیازمند توجه به نقش مؤلفه‌های دینی و بهره‌گیری از مدلی مفهومی است که ابعاد شناختی، هیجانی و رفتاری این سازه را تحلیل کند.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    ✅ The Psychopathological Cycle of Intolerance of Uncertainty: Proposing a Conceptual Model with an Islamic Approach
    Abstract: 
    Objective: Intolerance of uncertainty is a psychological construct that plays a central role in the onset and persistence of generalized anxiety disorder. In light of the absence of a conceptual model elucidating the psychopathology of this construct from an Islamic perspective, the present study sought to articulate its cognitive, emotional, and behavioral dimensions. Method: This foundational study adopted a qualitative design. Data were gathered through documentary analysis, and the underlying components were identified and synthesized using qualitative content analysis within a conceptual modeling framework grounded in Islamic texts. The extracted components and the resulting model were evaluated by seven experts in Islamic studies and psychology using the Content Validity Index (CVI). Findings: Analyses indicated that theological unawareness and insufficient perception of monotheistic realities constitute the fundamental antecedents of negative appraisals of uncertainty (i.e., a diminished belief in divine benevolence). These appraisals lead to threat-laden interpretations of ambiguous situations, subsequently triggering symptoms of intolerance of uncertainty. In efforts to cope with worry, individuals tend to adopt maladaptive strategies that reinforce a recurring cycle of worry and anxiety, ultimately resulting in negative thinking patterns, reduced functioning, and physiological manifestations of anxiety. Conclusion: A comprehensive explanation of the psychopathological cycle of intolerance of uncertainty requires consideration of religious factors and the implementation of a conceptual model capable of integrating its cognitive, emotional, and behavioral dimensions.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    نیکزاد، محمدجواد، نورعلیزاده میانجی، مسعود، جدیری، جعفر. (1405) چرخۀ آسیب‌شناختی عدم تحمل بلاتکلیفی: ارائۀ مدلی مفهومی با رویکرد اسلامی. فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19(2)، - https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2026.5003122.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    محمدجواد نیکزاد؛ مسعود نورعلیزاده میانجی؛ جعفر جدیری."چرخۀ آسیب‌شناختی عدم تحمل بلاتکلیفی: ارائۀ مدلی مفهومی با رویکرد اسلامی". فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19، 2، 1405، -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    نیکزاد، محمدجواد، نورعلیزاده میانجی، مسعود، جدیری، جعفر.(1405) 'چرخۀ آسیب‌شناختی عدم تحمل بلاتکلیفی: ارائۀ مدلی مفهومی با رویکرد اسلامی'، فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19(2), pp. -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    نیکزاد، محمدجواد، نورعلیزاده میانجی، مسعود، جدیری، جعفر. چرخۀ آسیب‌شناختی عدم تحمل بلاتکلیفی: ارائۀ مدلی مفهومی با رویکرد اسلامی. روان‌شناسی و دین، 19, 1405؛ 19(2): -