روان شناسی و دين

نهاد خانواده در عصر حاضر با چالش‌های فزاینده‌ای نظیر بی‌ثباتی عاطفی و تضعیف پیمان‌های زناشویی مواجه است که ریشه در ضعف راهبردهای تنظیم هیجان دارد. در این میان، مفهوم «عفاف» در متون اسلامی، غالباً به یک دستورالعمل رفتاری تقلیل یافته و کارکردهای عمیق روانشناختی آن مغفول مانده است. هدف پژوهش حاضر، بازخوانی مفهوم «عفاف» به مثابه یک راهبرد شناختی-رفتاریِ پیشرفته برای تنظیم هیجان و ارائه الگویی است که چگونگی تأثیر آن بر دستیابی به بهزیستی معنوی در خانواده را تبیین نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی متون قرآن کریم و روایات معتبر انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عفاف یک سازه چندبعدی است که از طریق راهبردهای پیشایند-محور (مانند بازسازی شناختی) و پاسخ-محور (مانند تعدیل پاسخ‌های رفتاری)، به مدیریت هیجانات مخربی چون شهوت لجام‌گسیخته و اضطراب خیانت کمک کرده و هیجانات سازنده‌ای نظیر آرامش (سکینه) و مودت را تقویت می‌کند. این فرآیند با افزایش اعتماد و تعمیق صمیمیت، به شکل مستقیم مؤلفه‌های بهزیستی معنوی خانواده را ارتقاء می‌بخشد.