روان شناسی و دين

تعامل میان دین و روان‌شناسی یکی از مهم‌ترین عرصه‌های گفت‌وگوی میان‌حوزه‌ای در علوم انسانی معاصر است که در بستر علوم انسانی اسلامی، اهمیتی دوچندان می‌یابد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی به بررسی تعامل میان دین و روان‌شناسی در چارچوب علوم انسانی اسلامی می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، بازخوانی فرصت‌ها و تهدیدهای این هم‌نشینی و تبیین جایگاه آن در منظومه معرفتی اسلامی است. از منظر فرصت‌ها، روان‌شناسی با بهره‌گیری از مبانی دینی می‌تواند به درک عمیق‌تری از انسان، هیجانات و رفتارهای او دست یابد. در مقابل، تهدیدهایی مانند التقاط معرفتی، تقلیل‌گرایی انسان به موجودی صرفاً زیستی ـ روانی، و نادیده‌گرفتن ابعاد معنوی در برخی مکاتب روان‌شناسی غربی، چالش‌هایی جدی در مسیر تلفیق این دو حوزه ایجاد می‌کنند. استفاده غیرنقادانه از نظریه‌های روان‌شناسی بدون توجه به مبانی فلسفی دین نیز می‌تواند به تعارض‌های معرفتی منجر شود. مقاله با بررسی تطبیقی دیدگاه‌های دینی و روان‌شناختی درباره انسان، بر ضرورت بازتعریف مفاهیم بنیادین مانند «فطرت» و «سلامت روان» تأکید دارد و در پایان، پیشنهادهایی برای تقویت تعامل سازنده میان دین و روان‌شناسی ارائه می‌دهد؛ از جمله تدوین الگوهای بومی، تربیت متخصصان میان‌رشته‌ای، و توسعه پژوهش‌های نظری و تجربی