روان شناسی و دين

این پژوهش با هدف تبیین دلالت‌های روانشناختی نظریه «قرب الهی» آیت‌الله مصباح‌یزدی برای روانشناسی معنوی انجام شد.این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی و با بررسی نظام‌مند آثار ایشان انجام شد. از تحلیل ۱۴۶ کد باز اولیه، پنج کد محوری استخراج گردید: پیش‌نیازها، مکانیزم‌ها، مراحل، موانع و پیامدها. یافته‌های پژوهش منجر به تدوین سه گزاره نظری اصلی شد: نخست، «مدل مرحله‌ای تحول تعالی‌بخش» که سیر تحول را در پنج مرحله از بیداری معنوی تا وصول به مقام قرب تبیین می‌کند. دوم، «پویایی‌شناسی تعامل کنش‑پاسخ» که به تبیین چگونگی شکل‌گیری چرخه‌های تقویتی بین تلاش ارادی انسان و امدادهای الهی می‌پردازد. سوم، «نظریه چالش‌های تحول‌آفرین» که نقش سازنده موانع را به عنوان مراحل پنهان رشد نشان می‌دهد. این مدل مفهومی می‌تواند مبنای مناسبی برای طراحی مقیاس‌های سنجش تعالی معنوی، طراحی مداخلات روانشناختی و ارائه خدمات مشاوره‌ای در حوزه روانشناسی مثبت معنوی فراهم کند. دستاورد این مطالعه، ارائه چارچوبی بومی و نظام‌مند برای درک فرآیند تحول معنوی در چارچوب حکمت اسلامی است.