این مقاله در یکی از شماره های بعدی نشریه روان‌شناسی و دین منتشر خواهد شد.

    ساخت و اعتباریابی مقیاس ارزیابی مزاج مبتنی بر منابع اسلامی

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    محمد حسین آیشم / *کارشناس ارشد - دانشگاه اراک / mh.ayashm72@gmail.com
    مسعود جان بزرگی / استاد - گروه روان‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه / janbo@rihu.ac.ir
    doi Registering DOI...⏳
    چکیده: 
    پژوهش حاضر با هدف ساخت و اعتباریابی مقیاس ارزیابی مزاج مبتنی بر منابع اسلامی و فراهم‌آوردن شواهدی از روایی همگرای آن بر اساس مدل شخصیت ۱۶ عاملی کتل انجام شد. پژوهش با روش آمیخته (کیفی–کمّی) انجام گرفت. در بخش کیفی، با تحلیل محتوای جهت‌دار متون اسلامی و کتب طب سنتی، مؤلفه‌های مزاج استخراج و بر اساس آن گویه‌های مقیاس تدوین شد. روایی محتوایی توسط ۱۰ کارشناس بررسی گردید. در بخش کمّی، مقیاس روی ۴۴۶ نفر اجرا و روایی سازه با تحلیل عاملی تأییدی و پایایی با آلفای کرونباخ و روش دونیمه‌سازی ارزیابی شد. همچنین، برای بررسی شواهد روایی همگرا، همبستگی ابعاد مزاج با عوامل شخصیت ۱۶ عاملی کتل در ۱۱۵ مراجع مرکز مشاوره محاسبه شد. یافته‌ها نشان داد مقیاس نهایی شامل چک‌لیست جسمانی (۲۴ قسمت) و پرسشنامه روان‌شناختی (۱۰۲ گویه) است. شاخص‌های روایی محتوا (0.97=CVR؛ 0.91=CVI)، برازش مدل شش‌عاملی و ضرایب پایایی (0.72 تا 0.83) مطلوب بود. ابعاد مزاج با بیشتر عوامل شخصیت کتل، به‌جز عوامل B، G و «کنترل غرایز» رابطه معنادار داشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد این مقیاس از ویژگی‌های روان‌سنجی مطلوبی برخوردار بوده و شواهدی در حمایت از روایی همگرای آن فراهم می‌کند و می‌تواند در ارزیابی‌های بالینی، مشاوره و پژوهش‌های شخصیت به‌کار رود.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Construction and Validation of a Temperament Assessment Scale Based on Islamic Sources: Evidence of Convergent Validity Based on Cattell's 16-Factor Personality Model
    Abstract: 
    This study aimed to develop and validate an Islamic-based temperament assessment scale and provide evidence for its convergent validity using Cattell’s Sixteen Personality Factor (16PF) model. A mixed-methods design was employed. In the qualitative phase, directed content analysis of Islamic texts and traditional Persian medicine sources was conducted to identify the components of temperament and develop the scale items. Content validity was evaluated by ten experts using the Content Validity Ratio (CVR) and Content Validity Index (CVI). In the quantitative phase, the scale was administered to 446 participants. Construct validity was assessed through confirmatory factor analysis, reliability was examined using Cronbach’s alpha and the split-half method, and evidence for convergent validity was obtained by correlating temperament dimensions with Cattell’s 16 personality factors in 115 counseling center clients. The final instrument consisted of a physical checklist (24 domains) and a psychological questionnaire (102 items). Content validity was excellent (CVR = 0.97; CVI = 0.91), the proposed six-factor structure was confirmed, and Cronbach’s alpha coefficients ranged from 0.72 to 0.83. Temperament dimensions were significantly associated with most 16PF factors, except Factors B (Reasoning) and G (Rule-Consciousness), whereas among the second-order factors only Self-Control showed no significant association. These findings indicate that the scale demonstrates satisfactory psychometric properties and provides evidence supporting its convergent validity for use in clinical assessment, counseling, and personality research.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    سیفی، سیدعلیرضا، آیشم، محمد حسین، جان بزرگی، مسعود، شجاعی، محمد صادق. () ساخت و اعتباریابی مقیاس ارزیابی مزاج مبتنی بر منابع اسلامی. فصلنامه روان‌شناسی و دین، ()، - https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2026.5004064.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    سیدعلیرضا سیفی؛ محمد حسین آیشم؛ مسعود جان بزرگی؛ محمد صادق شجاعی."ساخت و اعتباریابی مقیاس ارزیابی مزاج مبتنی بر منابع اسلامی". فصلنامه روان‌شناسی و دین، ، ، ، -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    سیفی، سیدعلیرضا، آیشم، محمد حسین، جان بزرگی، مسعود، شجاعی، محمد صادق.() 'ساخت و اعتباریابی مقیاس ارزیابی مزاج مبتنی بر منابع اسلامی'، فصلنامه روان‌شناسی و دین، (), pp. -

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    سیفی، سیدعلیرضا، آیشم، محمد حسین، جان بزرگی، مسعود، شجاعی، محمد صادق. ساخت و اعتباریابی مقیاس ارزیابی مزاج مبتنی بر منابع اسلامی. روان‌شناسی و دین، , ؛ (): -