روان‌شناسی و دین، سال 1405، جلد نوزدهم، شماره اول، پیاپی 73، بهار، صفحات 71-85

    خودشکوفایی در روان‌شناسی و کمال انسان در قرآن: مبانی مؤلفه‌ها و کمال نهایی انسان

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ حمیدرضا ایمانی فر / استادیار گروه علوم تریتی و روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران / imanifar@pnu.ac.ir
    dor 20.1001.1.20081782.1405.19.1.4.6
    doi 10.22034/ravanshenasi.2025.5002667
    چکیده: 
    هدف این پژوهش بررسی تطبیقی مفهوم خودشکوفایی و کمال انسان در قرآن کریم و روان‌شناسی بود. پژوهش به روش کیفی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای متون انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها شامل منابع کتابخانه‌ای، تفاسیر معتبر و تحلیل واژگان قرآن کریم، آثار روان‌شناسان برجسته و مطالعات اخیر در حوزۀ انسان‌گرایی و روان‌شناسی مثبت‌گرا بود. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که هر دو رویکرد بر رشد استعدادها، فضایل اخلاقی و روابط مثبت انسانی تأکید دارند، اما تفاوت بنیادین آنها در مقصد، مبنا و ابعاد خودشکوفایی است. روان‌شناسی بیشتر بر تحقق فردی، رضایت روانی و رفاه اجتماعی تمرکز دارد؛ درحالی‌که قرآن کمال را در پیوند ناگسستنی با خداوند و دستیابی به سعادت ابدی می‌بیند. این تمایز نشان می‌دهد که نگاه قرآنی به انسان کامل، افقی فراتر از رویکردهای علمی معاصر دارد و می‌تواند به‌عنوان چارچوبی مستقل و جامع برای فهم و هدایت انسان در عرصه‌های فردی و اجتماعی مطرح شود. کاربردهای این پژوهش در طراحی سیاست‌گذاری فرهنگی، الگوهای آموزشی، تربیتی و روان‌درمانی قابل مشاهده است؛ الگویی که می‌تواند هم به پرورش متوازن در نظام‌های آموزشی کمک کند و هم در حوزۀ روان‌شناسی و مشاوره، چارچوبی معنوی و علمی برای ارتقای سلامت روان و روابط اجتماعی فراهم آورد.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Self-Actualization from the Perspective of the Holy Quran and Psychology: A Comparative Analysis of Foundations, Components, and Human Perfection
    Abstract: 
    The purpose of this study is to conduct a comparative analysis of the concept of “self-actualization” in psychology and the notion of the “Perfect Human” in the Holy Quran. To this end, psychological perspectives on self-actualization were reviewed and categorized into four main groups: behaviorist and cognitive approaches, psychoanalytic and neo-Freudian approaches, humanistic psychology, and positive psychology. Subsequently, by analyzing key Qur’anic terms such as faith (īmān), sincerity (ikhlāṣ), piety (taqwā), saints (awliyā’), and the righteous (ṣāliḥīn), the characteristics of the Perfect Human in the Quran were identified. The findings indicate that both perspectives emphasize the development and flourishing of human potential, moral virtues, social concerns, and positive interpersonal relations. However, the fundamental distinction lies in their ultimate goals and foundations: psychology associates self-actualization with individual fulfillment, psychological well-being, and social relationships, whereas the Quran asserts that attaining perfection is only possible through faith, servitude, and connection with God. Moreover, the Quran provides a wide range of intrinsic and extrinsic motivations that serve as powerful incentives for human growth and transcendence. These results highlight the potential for developing an integrative model that combines Qur’anic teachings with psychological findings to address the complex needs of contemporary humans in education, psychotherapy, and social development.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ایمانی فر، حمیدرضا. (1405) خودشکوفایی در روان‌شناسی و کمال انسان در قرآن: مبانی مؤلفه‌ها و کمال نهایی انسان. فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19(1)، 71-85 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2025.5002667.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    حمیدرضا ایمانی فر."خودشکوفایی در روان‌شناسی و کمال انسان در قرآن: مبانی مؤلفه‌ها و کمال نهایی انسان". فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19، 1، 1405، 71-85

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ایمانی فر، حمیدرضا.(1405) 'خودشکوفایی در روان‌شناسی و کمال انسان در قرآن: مبانی مؤلفه‌ها و کمال نهایی انسان'، فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19(1), pp. 71-85

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ایمانی فر، حمیدرضا. خودشکوفایی در روان‌شناسی و کمال انسان در قرآن: مبانی مؤلفه‌ها و کمال نهایی انسان. روان‌شناسی و دین، 19, 1405؛ 19(1): 71-85