روان‌شناسی و دین، سال 1405، جلد نوزدهم، شماره اول، پیاپی 73، بهار, صفحه‌ها 109-131

    پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس منابع اسلامی و پیش‌بینی آن بر پایة نقش همسران و رضایت زناشویی

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ فهیمه محرابی / دانشجوی کارشناسی ارشد روان‌شناسی دانشکدة هدی / fahimmehraab@gmail.com
    محمد زارعی توپخانه / استادیار گروه روان‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه / mohammad1358z@gmail.com
    109-131 1404/07/13 1404/09/12 1405/01/15
    dor 20.1001.1.20081782.1405.19.1.6.8
    doi 10.22034/ravanshenasi.2025.5002795✓
    چکیده: 
    از مهم‌ترین تهدیدهایی که بنیان خانواده را متزلزل می‌کند، پیمان‌شکنی در زناشویی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی پیمان‌‌شکنی زناشویی بر اساس منابع اسلامی و پیش‌بینی گرایش به آن بر اساس نقش همسران و رضایت زناشویی انجام شد. جامعة آماری پژوهش شامل زنان و مردان متأهل شهر تهران بود که نمونه‌ای به حجم ۱۱۱ نفر با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شد. ابزار گردآوری داده‌ها، مقیاس‌های اسلامی گرایش به پیمان‌شکنی و نقش همسران، و مقیاس رضایت زناشویی بود. برای تحلیل داده‌ها از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام استفاده گردید. یافته‌ها نشان داد هرچه کیفیت نقش همسران و سطح رضایت زناشویی بالاتر باشد، گرایش به پیمان‌شکنی کاهش می‌یابد. نتایج تحلیل رگرسیون نیز بیانگر آن بود که نقش همسران و رضایت زناشویی توان پیش‌بینی‌ گرایش به پیمان‌شکنی را دارند. مقایسة میانگین‌ها نیز نشان داد گرایش به پیمان‌شکنی در مردان بیشتر از زنان است. نتایج این پژوهش بر تقویت آموزه‌های دینی مرتبط با تحکیم نقش‌های خانوادگی و اهمیت کیفیت تعاملات زناشویی در کاهش گرایش به پیمان‌شکنی تأکید دارد.
    کلمات کلیدی: 
    پیمان‌شکنی زناشویی
    نقش همسران
    رضایت زناشویی
    منابع اسلامی
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Marital Infidelity Based on Islamic Sources and Its Prediction Based on the Role of Spouses and Marital Satisfaction
    Abstract: 
    One of the most serious threats that destabilizes the foundation of the family is marital infidelity. The present study aimed to examine marital infidelity based on Islamic sources and to predict the tendency toward it, based on the role of spouses and marital satisfaction. The statistical population of the study included married men and women in Tehran, from which a sample of 111 individuals was selected using convenience sampling. The data collection tools were Islamic scales of tendency toward infidelity and the role of spouses, as well as a marital satisfaction scale. Pearson correlation coefficient and stepwise regression analysis were used to analyze the data. The findings showed that the higher the quality of spousal roles and the level of marital satisfaction, the lower the tendency toward infidelity. The results of regression analysis also indicated that the role of spouses and marital satisfaction could predict the tendency toward infidelity. Comparisons of means also showed that the tendency toward infidelity was higher in men than in women. The results of this study emphasize strengthening religious teachings related to the consolidation of family roles and the importance of the quality of marital interactions in reducing the tendency toward infidelity."
    Keywords: 
    marital infidelity
    role of spouses
    marital satisfaction
    Islamic sourcess
    References: 
    • Amato, P. R. & Previti, D. (2003). People’s reasons for divorcing: Gender, social class, the life course, and adjustment. Journal of Family Issues, 24(5), 602-626. https: //doi. org/10. 1177/0192513X03024005002
    • Bozoyan, C. & Schmiedeberg, C. (2023). What is infidelity? A vignette study on norms and attitudes toward infidelity. Journal of Sex Research, 60(8), 1090-1099. https: //doi. org/10. 1080/00224499. 2022. 2104194
    • Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. New York: Basic Books. 
    • Costa, P. T. & McCrae, R. R. (1992). Revised NEO Personality Inventory (NEO PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) professional manual. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources. 
    • Gottman, J. M. (1999). The seven principles for making marriage work. New York: Crown Publishers. 
    • Kornish, M. A. , Hanks, M. A. & Gubash Black, S. M. (2020). Self-forgiving processes in therapy for romantic relationship infidelity: An evidence-based case study. Psychotherapy, 57(3), 352-365. https: //doi. org/10. 1037/pst0000292
    • Roby, F. C. L. (2024). Infidelity, post-infidelity stress disorder, and post-infidelity stress marital outcomes (Doctoral dissertation). Liberty University. https: //digitalcommons. liberty. edu/doctoral/5703
    • Kato, T. & Okubo, N. (2023). Relationship status and gender-related differences in response to infidelity. Frontiers in Psychology, 14(1). https: //doi. org/10. 3389/fpsyg. 2023. 1158751
    • Lee, E., Tampson, F. (2025, February 21). I’m in it and I can’t stop: Is digital cheating the worst kind of betrayal. https: //doi. org/10. 3390/ijerph20053904
    • Martínez-Líbano, J. & Yeomans, M. M. (2021). Correlation among couple satisfaction, stress, anxiety, depression, and fear of COVID-19 in a sample of Chileans. Revista Evaluar, 22(3). https: //doi. org/10. 35305/rev. evaluar. 22. 3. 7761
    • Nicolau, A. & Constantin, T. (2021). How executive coaching helps managers increase their performance and deal with uncertainty: A systematic review. 
    • Rokach, A. & Chan, S. H. (2023). Love and infidelity: Causes and consequences. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(5), 3904. https: //chatelaine. com/living/digital-cheating-relationships
    • Rusbult, C. E. (1983). A longitudinal test of the investment model: The development (and deterioration) of satisfaction and commitment in romantic relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 45(1), 101-117. 
    • Sanchez, L., Whisman, M. A. , Hughes, J. A. Gordon, K. C. (2022). Diversity in the prevalence and correlates of extramarital sex in a probability sample of Latino adults. Journal of Family Psychology, 36(4), 555-564. https: //doi. org/10. 1037/fam0000905
    • Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed. ). Pearson
    • Tavakol, Z., Behboodi Moghadam, Z. & Nikbakht Nasrabadi, A. (2020). Marriage, a way to achieve relaxing evolution: A grounded theory investigation. Journal of Education and Health Promotion, 9(1), 211. https: //doi. org/10. 4103/jehp. jehp_386_2.
    متن کامل مقاله: 

    مقدمه
    پیمان‌شکنی زناشویی یکی از چالش‌های پیچیده و چندبعدی در روابط انسانی است که نه‌تنها پیامدهای فردی و روان‌شناختی عمیقی بر قربانیان آن می‌گذارد، بلکه ساختار خانواده و جامعه را نیز با بحران مواجه می‌سازد. در قرآن کریم، پیمان زناشویی «میثاق غلیظ» و از محکم‌ترین پیمان‌ها معرفی شده و می‌فرماید: «زنان (در ازدواج)، پیمانی محکم و سنگین از شما گرفتند» (نساء: 21)؛ بنابراین شکستن این پیمان، عملی شدیداً نکوهیده تلقی شده است. در روایات نیز پیمان‌شکنی زناشویی در روابط زناشویی به‌صراحت مذموم شمرده شده است. امام صادق؟ع؟ فرمود: «خداوند خانه‌ای را که در آن وفا باشد دوست دارد، و خانه‌ای که در آن خیانت باشد ناپسند می‌شمارد» (کلینی، 1407ق).
    پیمان‌شکنی می‌تواند طول عمر رابطة زناشویی را کاهش داده و به طلاق منجر شود؛ رخدادی که خود، پیامدهایی همچون از هم پاشیدن خانواده، نابودی آیندة فرزندان و آسیب‌های روانی و اجتماعی گسترده را به دنبال دارد (تقی‌پوری، 1401؛ زارعی و همکاران، 1402). پیامدهای پیمان‌شکنی محدود به بعد خانوادگی نیست و قربانیان آن اغلب با اختلالات عاطفی، شناختی، رفتاری و جسمی مواجه می‌شوند؛ اختلالاتی که سلامت روان و کیفیت زندگی فردی و اجتماعی آنان را به‌طور جدی تهدید می‌کند (زارعی، 1402). حتی برخی مطالعات نشان داده‌اند که تجربة پیمان‌شکنی می‌تواند به اختلال استرس پس از سانحه شباهت داشته باشد و قربانیان دچار نشخوار ذهنی، اجتناب هیجانی و تمایل به انتقام شوند. بنابراین توجه به عوامل زمینه‌ساز این پدیده و راهکارهای پیشگیری از آن ضرورتی انکارناپذیر است. 
    در سال‌های اخیر، با گسترش فضای مجازی، تعریف پیمان‌شکنی زناشویی دچار تحول شده است. امروزه، پیمان‌شکنی تنها به روابط فیزیکی محدود نمی‌شود، بلکه شامل ارتباطات عاطفی و مجازی، تبادل محتوای صمیمانه و حتی خیال‌پردازی‌های بیرون از چارچوب ازدواج نیز می‌شود (Schmiedeberg & Bozoyan, 2023). این گسترش مفهومی نه‌تنها تشخیص پیمان‌شکنی را دشوارتر کرده، بلکه پیامدهای روانی آن را نیز عمیق‌تر ساخته است (Roby, 2024). به همین دلیل، بررسی پیمان‌شکنی نیازمند دیدگاهی جامع و چندبعدی است. از برخی پژوهش‌های اسلامی دربارة مفهوم پیمان‌شکنی زناشویی به‌دست می‌آید که بر اساس دیدگاه اسلامی، هرگونه روابط عاطفی یا جنسی غیرشرعی که فرد با غیر از همسر خود داشته باشد، پیمان‌شکنی زناشویی دانسته می‌شود (زارعی، 1402). 
    پژوهشگران معتقدند این پدیده تک‌عاملی نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی در بروز آن نقش دارند (ساعی شریفی، 2023). رویکرد خداسو معتقد است که پیمان‌شکنی حاصل هم‌افزایی میان عوامل فردی و ارتباطی است؛ به‌گونه‌ای‌که بدون اصلاح هم‌زمان این دو حوزه، نمی‌توان انتظار داشت درمان یا پیشگیری به نتیجة مطلوب برسد (زارعی، ۱۴۰۴‌) 
    عوامل ارتباطی که به کیفیت تعامل زوجین و شرایط پیرامونی آنها مربوط است، شامل مواردی مانند ضعف نقش تکیه‌گاهی در مردان (قَالَ رسول الله؟ص؟:... أَيُّمَا رَجُلٍ رَضِيَ بِتَزَيُّنِ اِمْرَأَتِهِ وَتَخْرُجَ مِنْ بَابِ دَارِهَا فَهُوَ دَيُّوثٌ وَلاَ يَأْثَمُ مَنْ يُسَمِّيهِ دَيُّوثاً» (مجلسی، 1403ق، ج76، ص116))، پیشینه‌های خانوادگی («عنه؟ع؟: عِفُّوا عَن نِساءِ الناسِ تَعِفُّ نِساؤكُم» (مجلسی، 1403ق، ج76، ص18)) و قومی ـ اجتماعی («قالَ رَسولُ اللهِ؟ص؟: خَیرُ نِسائِکُم نِساءُ قُرَیشٍ؛ رَقائِقُ عَلَى أَزْواجِهِنَّ، أَعِفَّاءُ عِندَ غَیرِهِم» (حر عاملی، 1409ق، ج20، ص37))، بی‌توجهی به آراستگی ظاهری («پيامبر؟ص؟: مِنْ شَرِّ نِسائِكُمْ؛... المُتَبَرِّجَةُ اِذا غابَ عَنْها زَوْجُها، الحِصانُ مَعَهُ اِذا حَضَرَ» (نوری، 1408ق، ج14، ص165)، کمبود توجه به نیازهای عاطفی زنان («الإمامُ عَلِيٌّ؟ع؟: مَن ساءَ خُلقُهُ مَلَّهُ أهلُهُ» (کلینی، 1407ق، ج8، ص23))، نوع پوشش و سبک ظاهر («إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ؟ع؟ نَهَى عَنِ الْقَنَازِعِ وَالْقُصَصِ وَنَقْشِ الْخِضَابِ‏ عَلَى الرَّاحَةِ وَقَال‏ إِنَّمَا هَلَکَتْ نِسَاءُ بَنِی إِسْرَائِیلَ مِنْ‏ قِبَلِ‏ الْقُصَصِ‏ وَنَقْشِ الْخِضَابِ» (حر عاملی، 1409ق، ج20، ص186)، نارضایتی یا کمبود در حوزة نیازهای جنسی (قَالَ الإِمَامُ الصَّادِقُ؟ع؟: «مَنِ اخْتَارَ زَوْجَةً وَلَمْ يُجَامِعْهَا أَرْبَعِينَ يَوْمًا، فَإِذَا آثَمَ فَالإِثْمُ عَلَيْهِ» (ابن‌بابویه، 1362، ج2، ص539)، ضعف در پذیرش و انعطاف‌پذیری زنان (پیامبر اکرم؟ص؟ می‌فرماید: «يَا عَلِيُّ مَنْ أَطَاعَ اِمْرَأَتَهُ أَكَبَّهُ اَللهُ عَلَى وَجْهِهِ فِي اَلنَّارِ فَقَالَ عَلِيٌّ؟ع؟ وَمَا تِلْكَ اَلطَّاعَةُ قَالَ يَأْذَنُ لَهَا فِي اَلذَّهَابِ إِلَى اَلْحَمَّامَاتِ وَاَلْعُرُسَاتِ وَاَلنِّيَاحَاتِ وَلُبْسِ اَلثِّيَابِ اَلرِّقَاقِ» (کلینی، 1407ق، ج5، ص517)، و همچنین روابط مختلط و مرزهای نامشخص («وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَنْ نَفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ» (یوسف، 23) است؛
    عوامل فردی، بیشتر به ویژگی‌ها و توانمندی‌های شخصیتی و فردی برمی‌گردد؛ از جمله این عوامل می‌توان به ضعف پایبندی‌های مذهبی و اعتقادی (امام علی؟ع؟ می‌فرماید: «انسان مسلمان، از خیانت بری است» (مجلسی، 1403ق، ج68، ص84)، ناتوانی در به‌کارگیری عقلانیت در تصمیم‌گیری‌ها (قالَ رَسُولُ اللهِ؟ص؟: «أَدَاءُ الأَمَانَةِ وَتَرْكُ الخِيَانَةِ مِنْ جُنُودِ العَقْلِ» (طبرسی، 1385، ص248)، ضعف در خویشتن‌داری و کنترل تکانه‌ها (قالَ الإمامُ الجَوَادُ؟ص؟ عَنْ مُوسَى؟ع؟: «اللّهُمَّ! ما جَزَاءُ مَنْ تَرَكَ الخِيَانَةَ حَيَاءً مِنْكَ؟ فَقَالَ: يا مُوسَى! الأَمَانُ يَوْمَ القِيَامَةِ» (مجلسی، 1403ق، ج66، ص384)، بی‌ثباتی هیجانی (قالَ رَسُولُ اللهِ؟ص؟: «مَنْ كانَ رَزَانَةً، لَمْ يُفْتَنْ فِي الشَّهْوَةِ فِي الظُّرُوفِ غَيْرِ المُنَاسِبَةِ» (کلینی، 1407ق، ج2، ص227)، کاهش حرمت و عزت‌نفس (قالَ الإمامُ عَلِيٌّ؟ع؟: «الكِذْبُ وَالخِيَانَةُ لَيْسَا مِنْ أَخْلاقِ الإِنْسَانِ الكَرِيمِ» (تمیمی آمدی، 1410ق، ص81)، نگرش اباحه‌گرایانه نسبت به روابط (قالَ الإمامُ عَلِيٌّ؟ع؟: «الغَيُورُ لا يَزْنِي أَبَداً» (تمیمی آمدی، 1410ق، ص684)، بدبینی و بی‌اعتمادی مفرط (قالَ عَلِيٌّ؟ع؟: «مَنْ كانَ عِنْدَهُ سُوءُ ظَنٍّ، ظَنَّ بِالآخَرِينَ خِيَانَةً مَنْ لَمْ يَخُنْ» (تمیمی آمدی، 1366، ص263)، و گرایش به تنوع‌طلبی (قالَ الإمامُ الصَّادِقُ؟ع؟: «يَبْغِضُ اللهُ الطَّلاقَةَ المُتَنَوِّعَةَ» (کلینی، 1407ق، ج6، ص55) اشاره کرد. 
    نحوة تعامل همسران و میزان رضایت آنان از زندگی مشترک، نه‌تنها بر سلامت روانی فردی تأثیرگذار است، بلکه بنیان امنیت روانی فرزندان را نیز شکل می‌دهد. نادیده گرفتن نیازهای عاطفی و روانی زوجین، می‌تواند از جمله عوامل زمینه‌ساز پیمان‌شکنی باشد (زارعی، 1397). روابط سالم زناشویی معمولاً با صمیمیت، حمایت متقابل و تعاملات مثبت مشخص می‌شوند (کورنیش، 2020)؛ لذا ایفای درست نقش همسری به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی در پایداری روابط زناشویی اهمیت بسیاری دارد. بر اساس آموزه‌های اسلامی هم، نقش هریک از همسران در استحکام خانواده، جایگاهی بسیار مهم دارد. قرآن کریم در توصیف رابطة زن و مرد می‌فرماید: «هریک پوشش، آرامش‌بخش، نگهدارنده و مکمل دیگری است» (بقره: 187). در روایات نیز بر حسن معاشرت و ادای نقش‌های عاطفی و مسئولیت‌های زناشویی تأکید شده است. پیامبر اکرم؟ص؟ فرمود: «خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لأَهْلِهِ، وَأَنَا خَیْرُکُمْ لأَهْلِی» (ابن‌ماجه، بی‌تا)؛ بهترین شما کسی است که برای خانواده‌اش بهترین باشد. این آموزه‌ها نشان می‌دهد که در نگاه اسلام، ایفای نقش‌های همسری اعم از محبت، مسئولیت‌پذیری، حمایتگری مردانه و مهرورزی زنانه، اساس سلامت خانواده است و هرگونه ضعف در این نقش‌ها می‌تواند به تزلزل رابطه و آسیب‌های عاطفی منجر شود. بنابراین نظریة اسلامی نحوة ایفای نقش همسری را جزو عوامل پیش‌بینی‌کنندة ثبات یا لغزش در روابط زناشویی معرفی می‌کند. 
    مردان عمدتاً نیاز به اقتدار و زنان نیاز به مهر دارند. این نیازها به شکل متقابل عمل می‌کنند؛ یعنی مرد درصورتی‌که از سوی زن مهر دریافت کند، توان و اقتدارش به بهترین شکل ابراز می‌شود، و زن درصورتی‌که از مرد عشق و مهر دریافت کند، انعطاف‌پذیری و سازگاری بیشتری نشان می‌دهد. همچنین نقش‌های زوجین مبتنی‌بر نیازهای روان‌شناختی و توانایی‌های آنهاست و حفظ تعادل میان این نقش‌ها برای کارکرد صحیح خانواده ضروری است (زارعی 1397). 
    ایفای نقش مناسب در حوزه‌هایی مانند حمایت عاطفی، مسئولیت‌پذیری، مشارکت در تربیت فرزند و تعامل صمیمانه می‌تواند سطح رضایت زناشویی را افزایش داده و مانع بروز بحران‌هایی چون پیمان‌شکنی گردد (کریمی و همکاران، 1399؛ آماتو، 2022). پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تقسیم عادلانة مسئولیت‌ها، حمایت هیجانی متقابل و ابراز محبت مستمر، از عوامل کلیدی در افزایش رضایت زناشویی و ایجاد امنیت روانی میان زوجین هستند (آماتو، 2022). بااین‌حال، تغییر ساختارهای اجتماعی و فرهنگی، از جمله حضور فعال زنان در محیط کار یا تغییر نقش‌های پدرانه، باعث شده است انتظارات از نقش‌های زناشویی تغییر یابد و فشار بیشتری بر روابط زوجین وارد شود (اسکندری و پرندین، 2023). 
    از سوی دیگر، رضایت زناشویی یکی از شاخص‌های بنیادین سلامت خانواده محسوب می‌شود. اسلام رضایت زناشویی را یکی از اصول حیات خانوادگی معرفی کرده است. قرآن در آیه‌ای بنیادین دربارة رابطة زن و مرد می‌فرماید: «خداوند میان همسران مودت (محبت عمیق) و رحمت (مهربانی و گذشت) قرار داده است» (روم: 21)، و این دو ستون اصلی رضایت زناشویی محسوب می‌شوند که از جمله عوامل حفظ تعهد و کاهش تنش‌ها معرفی می‌شوند. 
    رضایت زناشویی مجموعه‌ای از احساسات لذت، خوشنودی و رضایت از رابطه است و پژوهش‌ها نشان داده‌اند که کاهش آن می‌تواند احتمال پیمان‌شکنی را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد (توکل، نصرآبادی و نیکبخت، 2020؛ سانچز و همکاران، 2022). در واقع، زوجینی که از ارتباط عاطفی مؤثرتری برخوردارند، از سلامت روانی و جسمی بالاتری برخوردار بوده و حتی طول عمر بیشتری دارند (مارکویتز و همکاران، 2022). 
    با وجود پژوهش‌های متعدد در زمینة رضایت زناشویی و پیامدهای آن، بررسی هم‌زمان نقش همسران و رضایت زناشویی در پیش‌بینی گرایش به پیمان‌شکنی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از تحقیقات گذشته یا صرفاً بر یکی از این متغیرها تمرکز داشته‌اند یا پیمان‌شکنی را تنها در بعد سنتی و فیزیکی آن مطالعه کرده‌اند؛ ازاین‌رو نیاز به پژوهشی جامع که به‌طور هم‌زمان این دو متغیر را در ارتباط با گرایش به پیمان‌شکنی بررسی کند، احساس می‌شود. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف پیش‌بینی گرایش به پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس نقش همسران و رضایت زناشویی انجام گرفته است. امید است یافته‌های این تحقیق بتواند به درک عمیق‌تر از عوامل مؤثر بر پیمان‌شکنی کمک کرده و راهکارهایی برای تقویت بنیان خانواده و ارتقای سلامت روانی و اجتماعی ارائه دهد. 
    روش پژوهش
    پژوهش حاضر از نوع بنیادی و کمی بوده و با استفاده از روش توصیفی از نوع همبستگی طراحی شد تا توان نقش همسران و رضایت زناشویی در پیش‌بینی گرایش به پیمان‌شکنی زناشویی، در افراد متأهل بررسی شود. 
    جامعة آماری شامل کلیة افراد متأهل فعلی (زن و مرد) در سنین ۲۰ـ۶۰ سال با ازدواج رسمی در شهر تهران بود. نمونه‌ای شامل ۱۱۱ نفر (۳۹ مرد و ۷۲ زن) با توجه به فرمول تعیین حجم نمونه مطالعات همبستگی تاباچنیک و فیدل (2019) به روش در دسترس انتخاب شد. معیارهای ورود شامل ازدواج بیش از یک سال، تمایل به شرکت در پژوهش و توانایی تکمیل پرسش‌نامه‌ها بود و پاسخ‌های ناقص حذف شدند. 
    برای جمع‌آوری داده‌ها از سه پرسش‌نامه معتبر استفاده شد: 
    1. پرسش‌نامة گرایش به پیمان‌شکنی زناشویی زارعی (۱۴۰۲) شامل ۵۶ گویه با مقیاس لیکرت هفت‌درجه‌ای برای اندازه‌گیری گرایش به نقض تعهد زناشویی می‌باشد. روایی پرسش‌نامه، توسط یازده متخصص روان‌شناسی تأیید شده است که در نهایت نتیجة پژوهش در شاخص اعتماد‌پذیری با استفاده از نسبت روایی محتوا (CVR) برای 9 عامل 0/1، برای 15 عامل 0/9، برای 4 عامل 0/7 و برای 5 عامل 0/6 است که با توجه به اینکه بالاتر از 0/59 بوده، نسبت روایی محتوا تأیید شده است. همچنین مقدار برای 24 عامل 0/1، برای 2 عامل 0/9 و برای 5 عامل 0/81 است که با توجه به بالاتر بودن از 0/79 شاخص روایی محتوا (CVI) تأیید می‌شود. پایایی پرسش‌نامه با استفاده از آلفای کرونباخ در محدودة 0/80 گزارش شده که نشان‌دهندة قابلیت اعتماد بالای آن است. در پژوهش حاضر نیز آلفای کرونباخ برای کل پرسش‌نامه 0/769 به‌دست آمد که نشان‌دهندة پایایی مطلوب ابزار است. 
    2. پرسش‌نامة نقش و نیاز همسران سلم‌آبادی (۱۴۰۲) با ۷۵ گویه برای زنان و ۸۲ گویه برای مردان و مقیاس پنج‌درجه‌ای جهت سنجش ایفای نقش‌ها و نیازهای زوجین می‌باشد. همچنین در ‌بخش بررسی روایی محتوایی نیز بر اساس روش نمونه‌گیری هدفمند، تعداد 14 متخصص علوم حوزوی و روان‌شناسی انتخاب و روایی توسط آنان تأیید شده است. روایی هم‌گرا و واگرای پرسش‌نامه در حد قابل قبول بوده است. پایایی پرسش‌نامه با استفاده از آلفای کرونباخ برای هر دو گروه زنان و مردان در محدودة بالای 0/7 گزارش شده که نشان‌دهندة قابلیت اعتماد بالای آن است. در پژوهش حاضر نیز آلفای کرونباخ برای کل پرسش‌نامه 0/829 به‌دست آمد که نشان‌دهندة پایایی مطلوب ابزار است. 
    3. پرسش‌نامة رضایت زناشویی انریچ (۴۷ گویه‌ای) با مقیاس پنج‌درجه‌ای برای ارزیابی کیفیت و رضایت زوجین از زندگی مشترک می‌باشد. روایی پرسش‌نامة رضایت زناشویی انریچ نیز در پژوهش‌های مختلف مورد تأیید قرار گرفته است. در ایران، سلیمانیان (۱۳۷۳) روایی صوری و محتوایی ابزار را تأیید کرده است. همچنین فتحی آذر و همکاران (۱۳۸۰) با بررسی همبستگی خرده‌مقیاس‌ها با نمرة کل، مقادیر بین 0/41 تا 0/06 را گزارش کردند که نشان‌دهندة روایی سازة مطلوب پرسش‌نامه است. در نسخة اصلی اولسون و بالین (۱۹۸۹)، همبستگی خرده‌مقیاس‌ها با رضایت زناشویی کل بین 0/36 تا 0/72 گزارش شده است. این نتایج نشان‌دهندة روایی سازه و ملاکی مناسب این ابزار می‌باشند. پایایی پرسش‌نامة رضایت زناشویی انریچ در پژوهش‌های متعدد بررسی شده است. در نسخة اصلی اولسون و بالین (۱۹۸۹) آلفای کرونباخ کل پرسش‌نامه 0/92 و برای خرده‌مقیاس‌ها بین 0/62 تا 0/86 گزارش شده است. در ایران، سلیمانیان (۱۳۷۳) پایایی کل ابزار را با آلفای کرونباخ 0/93 تأیید کرده است. همچنین فتحی آذر و همکاران (۱۳۸۰) آلفای کرونباخ کل پرسش‌نامه را 0/95 و برای خرده‌مقیاس‌ها مقادیری بین 0/68 تا 0/88 گزارش کردند. این نتایج نشان‌دهندة پایایی مطلوب پرسش‌نامة انریچ در شرایط فرهنگی مختلف است. در پژوهش حاضر نیز آلفای کرونباخ برای کل پرسش‌نامه 0/845 به‌دست آمد که نشان‌دهندة پایایی مطلوب ابزار است. 
    تمامی پرسش‌نامه‌ها به‌صورت آنلاین و با رعایت رضایت آگاهانه و محرمانه بودن داده‌ها تکمیل شدند و تحلیل داده‌ها در نرم‌افزار SPSS نسخة ۲۷ انجام شد. 
    یافته‌ها
    این پژوهش با هدف بررسی پیش‌بینی گرایش به پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس نقش همسران و رضایت زناشویی انجام شد. در‌ بخش توصیفی، شاخص‌هایی مانند میانگین، انحراف معیار، کمینه، بیشینه و درصد فراوانی برای مشخصات دموگرافیک و توزیع داده‌ها محاسبه شد. در ‌بخش استنباطی، آزمون‌های همبستگی پیرسون برای بررسی رابطة بین متغیرها، رگرسیون خطی چندگانه برای پیش‌بینی گرایش به پیمان‌شکنی، و آزمون تی مستقل برای مقایسة میانگین‌ها بین زنان و مردان به‌کار رفت. پیش‌فرض‌های لازم شامل نرمال بودن داده‌ها، استقلال مشاهدات و همگنی واریانس‌ها بررسی شدند تا اعتبار نتایج تضمین شود. 
    پس از تحلیل داده‌ها، ویژگی‌های توصیفی جمعیت‌شناختی و متغیرهای اصلی پژوهش روشن شدند. از مجموع ۱۱۱ شرکت‌کننده، 64/9 درصد زن و 35/1 درصد مرد بودند و بیشترین فراوانی سنی مربوط به بازة ۳۱ـ۴۰ سال بود. از نظر تحصیلات، اکثریت پاسخ‌دهندگان دارای مدرک کارشناسی بودند که نشان‌دهندة حضور افراد تحصیل‌کرده در نمونه بود. 
    برای بررسی ویژگی‌های نمونه و مقادیر مرکزی و پراکندگی متغیر‌های اصلی و زیر‌مؤلفه‌ها، شاخص‌های توصیفی (میانگین و انحراف معیار) محاسبه شد. نتایج این تحلیل در جدول (1) ارائه شده‌ است. 
    جدول 1: جدول میانگین، انحراف معیار و سایر شاخص‌های متغیر‌های اصلی و زیر‌مؤلفه‌ها

    متغیر    1    2    3    4    5    6    7    8    9    10    11    12    13    14    15    16    17
    1. پیمان‌شکنی زناشویی    1                                                                
    2. نقش همسران    **0. 77-    1                                                            
    3. رضایت زناشویی    **0. 81-    0. 79**    1                                                        
    4. تکیه‌گاهی مرد    -0. 71**    0. 87**    0. 75**    1                                                    
    5. مهر‌ورزی مرد    -0. 67**    0. 79**    0. 69**    0. 59**    1                                                
    6. پذیرندگی زن    -0. 60**    0. 73**    0. 64**    0. 64**    0,56**    1                                            
    7. جلوه‌گری زن    -0. 64**    0. 73**    0. 75**    0. 60**    0. 55**    0. 46**    1                                        
    8. مسائل شخصیتی    **0. 58-    **0. 47    **0. 58    **0. 47    **0. 32    **0. 27    **0. 44    1                                    
    9. ارتباط    **0. 59-    **0. 47    **0. 71    **0. 45    **0. 51    **0. 45    **0. 54    **0. 32    1                                
    10. حل تعارض    **0. 57-    **0. 55    **0. 67    **0. 49    **0. 42    **0. 30    **0. 61    **0. 38    **0. 47    1                            
    11. مدیریت مالی    **0. 66-    **0. 73    **0. 74    **0. 66    **0. 64    **0. 40    **0. 62    **0. 41    **0. 47    **0. 54    1                        
    12. فعالیت‌های تفریحی    **0. 39-    **0. 48    **0. 53    **0. 49    **0. 40    **0. 43    **0. 32    **0. 24    **0. 18    **0. 29    **0. 38    1                    
    13. رابطة جنسی    **0. 51-    **0. 47    **0. 65    **0. 42    **0. 44    **0. 41    **0. 50    **0. 17    **0. 48    **0. 41    **0. 52    **0. 28    1                
    14. فرزند‌پروری    **0. 24-    **0. 31    **0. 44    **0. 22    **0. 26    **0. 40    **0. 37    **0. 22    **0. 26    **0. 21    0. 13    *0. 19    **0. 28    1            
    15. خانواده و دوستان    **0. 38-    **0. 20    **0. 51    **0. 23    **0. 34    **0. 32    **0. 33    **0. 12    **0. 47    **0. 24    *0. 23    0. 11    *0. 22    *0. 18    1        
    16. نقش‌های برابر    **0. 37-    **0. 46    **0. 43    **0. 53    **0. 26    **0. 34    **0. 22    **0. 23    **0. 21    **0. 14    **0. 27    *0. 23    *0. 22    0. 01    0. 005    1    
    17. گرایش مذهبی    **0. 47-    **0. 50    **0. 57    **0. 54    **0. 39    **0. 24    **0. 39    **0. 39    **0. 18    **0. 34    **0. 39    *0. 24    *0. 23    0. 05    **0. 26    **0. 34    1
    18. رغبت به ادامه    **0. 60-    **0. 59    **0. 73    **0. 54    **0. 54    **0. 55    **0. 53    **0. 38    **0. 41    **0. 33    **0. 68    **0. 35    **0. 50    **0. 34    **0. 41    *0. 21    **0. 42

    همان‌طور که در جدول (1) مشاهده می‌شود، در بین متغیر‌های پیش‌بین بالا‌ترین میانگین با 236/53 مربوط نقش همسران و پایین‌ترین میانگین با 145/59 مربوط به رضایت زناشویی بوده است. 
    در جدول (2) ماتریس همبستگی میان متغیر‌های اصلی و زیر‌مؤلفه‌های نقش همسران و رضایت زناشویی با پیمان‌شکنی زناشویی ارائه شده است. همان‌گونه که در جدول نیز مشاهده می‌شود، بین متغیر‌های اصلی نقش همسران (r=-0. 77, p<0. 01) و رضایت زناشویی (r=-88. 0, p01. 0) با گرایش به پیمان‌شکنی رابطة منفی وجود دارد. بررسی روابط بین زیر‌مقیاس‌های متغیر‌های پیش‌بین و گرایش به پیمان‌شکنی نشان داد که اکثر زیر‌مقیاس‌ها رابطه‌ای منفی با گرایش به پیمان‌شکنی دارند. به‌طور‌کلی، هر‌چه کیفیت ایفای نقش‌های همسری و میزان رضایت زناشویی بیشتر باشد، گرایش به پیمان‌شکنی کاهش می‌یابد. 

    جدول 2: همبستگی بین متغیر‌های اصلی و زیرمؤلفه‌های نقش همسران و رضایت زناشویی با پیمان‌‌شکنی زناشویی

    متغیر    1    2    3    4    5    6    7    8    9    10    11    12    13    14    15    16    17
    1. پیمان‌شکنی زناشویی    1                                                                
    2. نقش همسران    **0. 77-    1                                                            
    3. رضایت زناشویی    **0. 81-    0. 79**    1                                                        
    4. تکیه‌گاهی مرد    -0. 71**    0. 87**    0. 75**    1                                                    
    5. مهر‌ورزی مرد    -0. 67**    0. 79**    0. 69**    0. 59**    1                                                
    6. پذیرندگی زن    -0. 60**    0. 73**    0. 64**    0. 64**    0,56**    1                                            
    7. جلوه‌گری زن    -0. 64**    0. 73**    0. 75**    0. 60**    0. 55**    0. 46**    1                                        
    8. مسائل شخصیتی    **0. 58-    **0. 47    **0. 58    **0. 47    **0. 32    **0. 27    **0. 44    1                                    
    9. ارتباط    **0. 59-    **0. 47    **0. 71    **0. 45    **0. 51    **0. 45    **0. 54    **0. 32    1                                
    10. حل تعارض    **0. 57-    **0. 55    **0. 67    **0. 49    **0. 42    **0. 30    **0. 61    **0. 38    **0. 47    1                            
    11. مدیریت مالی    **0. 66-    **0. 73    **0. 74    **0. 66    **0. 64    **0. 40    **0. 62    **0. 41    **0. 47    **0. 54    1                        
    12. فعالیت‌های تفریحی    **0. 39-    **0. 48    **0. 53    **0. 49    **0. 40    **0. 43    **0. 32    **0. 24    **0. 18    **0. 29    **0. 38    1                    
    13. رابطة جنسی    **0. 51-    **0. 47    **0. 65    **0. 42    **0. 44    **0. 41    **0. 50    **0. 17    **0. 48    **0. 41    **0. 52    **0. 28    1                
    14. فرزند‌پروری    **0. 24-    **0. 31    **0. 44    **0. 22    **0. 26    **0. 40    **0. 37    **0. 22    **0. 26    **0. 21    0. 13    *0. 19    **0. 28    1            
    15. خانواده و دوستان    **0. 38-    **0. 20    **0. 51    **0. 23    **0. 34    **0. 32    **0. 33    **0. 12    **0. 47    **0. 24    *0. 23    0. 11    *0. 22    *0. 18    1        
    16. نقش‌های برابر    **0. 37-    **0. 46    **0. 43    **0. 53    **0. 26    **0. 34    **0. 22    **0. 23    **0. 21    **0. 14    **0. 27    *0. 23    *0. 22    0. 01    0. 005    1    
    17. گرایش مذهبی    **0. 47-    **0. 50    **0. 57    **0. 54    **0. 39    **0. 24    **0. 39    **0. 39    **0. 18    **0. 34    **0. 39    *0. 24    *0. 23    0. 05    **0. 26    **0. 34    1
    18. رغبت به ادامه    **0. 60-    **0. 59    **0. 73    **0. 54    **0. 54    **0. 55    **0. 53    **0. 38    **0. 41    **0. 33    **0. 68    **0. 35    **0. 50    **0. 34    **0. 41    *0. 21    **0. 42

    *P. < 0. 05
    **P. < 0. 01
    پیش‌آزمون‌های آماری نیز شرایط لازم برای آزمون‌های استنباطی را تأیید کردند؛ هم‌خطی چندگانه با مقادیر تولرانس بالاتر از 0/2 و مقادیر VIF کمتر از ۱۰، استقلال خطاها با شاخص دوربین واتسون برابر 2/15 و نرمال بودن توزیع داده‌ها با آزمون شاپیرو ـ ویلک (0. 98=W و 0. 18=P) نشان داده شد که داده‌ها برای تحلیل رگرسیونی مناسب هستند. 
    در جدول (3) نتایج تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام به‌منظور پیش‌بینی پیمان‌شکنی زناشویی متغیر‌های پیش‌بین و زیر‌مؤلفه‌های آنها در گرایش به پیمان‌شکنی ارائه شده است. 

    جدول 3: تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام به‌منظور پیش‌بینی تعارض زناشویی از روی متغیر‌های پیش‌بین و زیر‌مقیاس‌های آنها

    متغیر    1    2    3    4    5    6    7    8    9    10    11    12    13    14    15    16    17
    1. پیمان‌شکنی زناشویی    1                                                                
    2. نقش همسران    **0. 77-    1                                                            
    3. رضایت زناشویی    **0. 81-    0. 79**    1                                                        
    4. تکیه‌گاهی مرد    -0. 71**    0. 87**    0. 75**    1                                                    
    5. مهر‌ورزی مرد    -0. 67**    0. 79**    0. 69**    0. 59**    1                                                
    6. پذیرندگی زن    -0. 60**    0. 73**    0. 64**    0. 64**    0,56**    1                                            
    7. جلوه‌گری زن    -0. 64**    0. 73**    0. 75**    0. 60**    0. 55**    0. 46**    1                                        
    8. مسائل شخصیتی    **0. 58-    **0. 47    **0. 58    **0. 47    **0. 32    **0. 27    **0. 44    1                                    
    9. ارتباط    **0. 59-    **0. 47    **0. 71    **0. 45    **0. 51    **0. 45    **0. 54    **0. 32    1                                
    10. حل تعارض    **0. 57-    **0. 55    **0. 67    **0. 49    **0. 42    **0. 30    **0. 61    **0. 38    **0. 47    1                            
    11. مدیریت مالی    **0. 66-    **0. 73    **0. 74    **0. 66    **0. 64    **0. 40    **0. 62    **0. 41    **0. 47    **0. 54    1                        
    12. فعالیت‌های تفریحی    **0. 39-    **0. 48    **0. 53    **0. 49    **0. 40    **0. 43    **0. 32    **0. 24    **0. 18    **0. 29    **0. 38    1                    
    13. رابطة جنسی    **0. 51-    **0. 47    **0. 65    **0. 42    **0. 44    **0. 41    **0. 50    **0. 17    **0. 48    **0. 41    **0. 52    **0. 28    1                
    14. فرزند‌پروری    **0. 24-    **0. 31    **0. 44    **0. 22    **0. 26    **0. 40    **0. 37    **0. 22    **0. 26    **0. 21    0. 13    *0. 19    **0. 28    1            
    15. خانواده و دوستان    **0. 38-    **0. 20    **0. 51    **0. 23    **0. 34    **0. 32    **0. 33    **0. 12    **0. 47    **0. 24    *0. 23    0. 11    *0. 22    *0. 18    1        
    16. نقش‌های برابر    **0. 37-    **0. 46    **0. 43    **0. 53    **0. 26    **0. 34    **0. 22    **0. 23    **0. 21    **0. 14    **0. 27    *0. 23    *0. 22    0. 01    0. 005    1    
    17. گرایش مذهبی    **0. 47-    **0. 50    **0. 57    **0. 54    **0. 39    **0. 24    **0. 39    **0. 39    **0. 18    **0. 34    **0. 39    *0. 24    *0. 23    0. 05    **0. 26    **0. 34    1
    18. رغبت به ادامه    **0. 60-    **0. 59    **0. 73    **0. 54    **0. 54    **0. 55    **0. 53    **0. 38    **0. 41    **0. 33    **0. 68    **0. 35    **0. 50    **0. 34    **0. 41    *0. 21    **0. 42

    تکیه‌گاهی مرد
    تکیه‌گاهی مرد + مهر‌ورزی مرد
    تکیه‌گاهی مرد + مهر‌ورزی مرد + مسائل شخصیتی
    تکیه‌گاهی مرد + مهر‌ورزی مرد + مسائل شخصیتی + ارتباط
    تکیه‌گاهی مرد + مهر‌ورزی مرد + مسائل شخصیتی + ارتباط + رغبت به ادامه
    تکیه‌گاهی مرد + مهر‌ورزی مرد + مسائل شخصیتی + ارتباط + رغبت به ادامه + حل تعارض
    همان‌گونه که در جدول (3) مشاهده می‌شود، از میان زیر‌مؤلفه‌های مذکور، تنها دو حوزة تکیه‌گاهی مرد و مهرورزی مرد از زیرمؤلفه‌های متغیر پیش‌بین نقش همسران و چهار زیرمؤلفة مسائل شخصیتی، ارتباط، رغبت به ادامه و حل تعارض از زیرمؤلفه‌های متغیر پیش‌بین رضایت زناشویی، توانایی پیش‌بینی پیمان‌شکنی زناشویی را دارند. نسبت‌های معنادار F بیانگر آن است که متغیر‌های پیش‌بین از قدرت تبیین خوبی برخوردار هستند (0. P01). 

    در جدول (4) ضریب تعیین و نسبت‌های تحلیل رگرسیون ارائه شده است. 
    جدول 4: ضریب تعیین و ضرایب رگرسیون مربوط به پیش‌بینی پیمان‌شکنی زناشویی از روی متغیر‌های پیش‌بین و زیر‌مقیاس‌های آنها

    مدل    B    SE    β    t    P    R    R2    change
                                    RSC1    F    Df1    Df2    P
    .1 تکیه‌گاهی مرد    41. 27-    3. 84    0. 71-    10. 74-    0. 001     0. 717    0. 514    0. 514    115. 463    1    109    0. 001
    .2 تکیه‌گاهی مرد
    مهر‌ورزی مرد    28. 03-
    16. 635-    4. 26
    3. 159    0. 48-
    0. 39-    6. 57-5. 26-    0. 001 
    0. 001    0. 783    0. 614    0. 099    27. 73    1    108    0. 001
    .3 تکیه‌گاهی مرد
    مهر‌ورزی مرد
    مسائل شخصیتی    20. 65-
    15. 86-
    10. 41-    4. 21
    2. 90
    2. 245    0. 35-
    0. 37-
    0. 29-    4. 89-
    5. 46-
    4. 63-    0. 001
    0. 001
    0. 001    0. 824    0. 678    0. 065    21. 50    1    107    0. 001
    4. تکیه‌گاهی مرد
    مهر‌ورزی مرد
    مسائل شخصیتی
    ارتباط    18. 49-
    12. 47-
    9. 51-
    6. 71-    4. 07
    2. 93
    2و15
    1. 96    0. 32-
    0. 29-
    0. 26-
    0. 21-    4. 54-
    4. 24-
    4. 41-
    3. 42-    0. 001
    0. 001
    0. 001
    0. 001    0. 843    0. 710    0. 032    11. 69    1    106    0. 001
    5. تکیه‌گاهی مرد
    مهر‌ورزی مرد
    مسائل شخصیتی
    ارتباط
    رغبت به ادامه    16. 62-
    10. 47-
    8. 72-
    6. 19-
    5. 24-    4. 07
    3. 00
    2. 14
    1. 93
    2. 26    0. 28-
    0. 24-
    0. 24-
    0. 19-
    0. 15-    4. 08-
    3. 48-
    4. 07-
    3. 19-
    2. 31-    0. 001
    0. 001
    0. 001
    *0. 002
    *0. 022    0. 851    0. 724    0. 014    5. 36    1    105    *0. 022
    6. تکیه‌گاهی مرد
    مهر‌ورزی مرد
    مسائل شخصیتی
    ارتباط
    رغبت به ادامه 
    حل تعارض      14. 60-
    9. 84-
    7. 89-
    5. 01-
    5. 36-
    5. 26-    4. 08
    2. 95
    2. 12
    1. 96
    2. 22
    2. 28    0. 25-
    0. 23-
    0. 22-
    0. 16-
    0. 15-
    0. 14-    3. 57-
    3. 32-
    3. 70-
    2. 54-
    2. 41-
    2. 29-    0. 001
    0. 001
    0. 001
    *0. 012
    *0. 017
    *0. 024    0. 859    0. 738    0. 013    5. 28    1    104    *0. 024

    *P. < 0. 05
    **P. < 0. 01
    همان‌گونه که مشاهده می‌شود، حوزه‌های تکیه‌گاهی مرد، مهر‌ورزی مرد، مسائل شخصیتی، ارتباط، رغبت به ادامه و حل تعارض، با هم توانايي تبيين 8/73 درصد از واريانس تغييرات پیمان‌شکنی زناشويي را به‌طور معنادار دارند. بر اساس نتايج مندرج در جدول، محدودة تکیه‌گاهی مرد به تنهايي توانايي تبيين 4/51 درصد از واريانس پیمان‌شکنی زناشويي را دارد، با اضافه شدن مؤلفة مهر‌ورزی مرد اين ميزان به 4/61 درصد، با اضافه شدن مؤلفة مسائل شخصیتی به 8/67 درصد، با اضافه شدن مؤلفة ارتباط به 71 درصد، با اضافه شدن مؤلفة رغبت به ادامه به 4/72 درصد مي‌‌رسد. بنابراين با توجه به اين نتايج به نظر مي‌‌رسد كه از ميان مؤلفه‌‌هاي مذكور، مؤلفة تکیه‌گاهی مرد سهم بيشتري در پيش‌‌بيني پیمان‌شکنی زناشويي دارد. 
    ضرايب رگرسيون متغيرهاي پيش‌‌بين نيز نشان مي‌‌دهد كه در مدل اول محدودة تکیه‌گاهی مرد (71/0=β) با توجه به آمارة t مي‌‌تواند تغييرات مربوط به پیمان‌شکنی زناشويي را با اطمينان 99 درصد پيش‌بيني كند. همچنين در مدل دوم با اضافه شدن مؤلفة مهر‌ورزی مرد با توجه به آمارة t دو متغير محدودة تکیه‌گاهی مرد (48/0=β) و مهر‌ورزی مرد (39/0=β) با هم مي‌‌توانند تغييرات مربوط به پیمان‌شکنی زناشويي را با اطمينان 99 درصد پيش‌بيني كنند. در مدل سوم با اضافه شدن مؤلفة مسائل شخصیتی با توجه به آمارة t سه متغير محدودة تکیه‌گاهی مرد (35/0=β)، مهر‌ورزی مرد (37/0=β) و مسائل شخصیتی (29/0=β) با هم مي‌‌توانند تغييرات مربوط به پیمان‌شکنی زناشويي را با اطمينان 99 درصد پيش‌بيني كنند. در مدل چهارم با اضافه شدن مؤلفة ارتباط با توجه به آمارة t چهار متغير محدودة تکیه‌گاهی مرد (32/0=β)، مهر‌ورزی مرد (29/0=β)، مسائل شخصیتی (26/0=β) و ارتباط (21/0=β) با هم مي‌‌توانند تغييرات مربوط به پیمان‌شکنی زناشويي را با اطمينان 99 درصد پيش‌‌بيني كنند. در مدل پنجم با اضافه شدن مؤلفة رغبت به ادامه، با توجه به آمارة t پنج متغیر تکیه‌گاهی مرد (28/0=β)، مهر‌ورزی مرد (24/0=β)، مسائل شخصیتی (24/0=β)، ارتباط (19/0=β) و رغبت به ادامه (15/0=β) با هم مي‌‌توانند تغييرات مربوط به پیمان‌شکنی زناشويي را با اطمينان 99 درصد پيش‌‌بيني كنند. در مدل ششم با اضافه شدن مؤلفة حل تعارض، با توجه به آمارة t شش متغیر تکیه‌گاهی مرد (25/0=β)، مهر‌ورزی مرد (23/0=β)، مسائل شخصیتی (22/0=β)، ارتباط (16/0=β)، رغبت به ادامه (15/0=β) و حل تعارض (14/0=β) با هم مي‌‌توانند تغييرات مربوط به پیمان‌شکنی زناشويي را با اطمينان 99 درصد پيش‌‌بيني كنند. 
    علاوه بر تحلیل رگرسیون، به‌منظور مقایسة میانگین نمرات دو گروه، به‌عنوان یک یافتة جانبی، آزمون t مستقل به‌صورت جانبی انجام شد که نتایج آن در جدول (4) آمده است. 

    جدول 5: شمارة 1 آزمون T

    متغیر    جنسیت    N    M    SD
    پیمان‌شکنی زناشویی    1    72    225. 54    21. 399
        2    39    240    20. 890

    جدول 6: شمارة 2 آزمون T

    Levene’s Test    F    P    t    df    Sig. (2-tailed)    Mean Diff.     SE Diff.     95% CI [LL,UL]
    فرض بر برابری واریانس‌ها    0. 629    0. 429    4. 645-    109    0. 0009    14. 46    4. 19    6. 16 تا 22. 76

    بررسی تفاوت‌های جنسیتی نشان داد که میانگین گرایش به پیمان‌شکنی در مردان بالاتر از زنان است (M=240 در برابر M=225. 54) و این تفاوت آماری معنادار بود (t=-4. 64, p<0. 001). این یافته‌ها بیانگر وجود تفاوت‌های قابل توجه در گرایش به پیمان‌شکنی بر اساس جنسیت است و می‌تواند تحت تأثیر عوامل زیستی، روان‌شناختی و فرهنگی قرار گیرد. مردان ممکن است به دلیل عوامل تکاملی و تمایل به گسترش نسل و همچنین فشارهای فرهنگی و اجتماعی که به آنها آزادی عمل بیشتری می‌دهد، گرایش بیشتری به پیمان‌شکنی نشان دهند؛ درحالی‌که زنان بیشتر به نیازهای عاطفی و صمیمیت اهمیت می‌دهند. این تفاوت‌ها تأکید می‌کنند که مداخلات پیشگیرانه و برنامه‌های مشاورة زوجین باید به تفاوت‌های جنسیتی توجه داشته باشند و تمرکز ویژه بر آموزش مدیریت رفتارهای پرخطر و تقویت تعهد زوجی برای مردان داشته باشند. 
    به‌طورکلی، یافته‌ها نشان داد نقش همسران و رضایت زناشویی رابطة منفی و معنادار با گرایش به پیمان‌شکنی دارند و مدل‌های رگرسیونی توانستند ‌بخش قابل توجهی از تغییرات گرایش به پیمان‌شکنی را توضیح دهند. این نتایج پایة تحلیل و بحث در ‌بخش بعدی مقاله را تشکیل می‌دهند و اهمیت تقویت روابط همسران و افزایش رضایت زناشویی در پیشگیری از گرایش به پیمان‌شکنی را برجسته می‌کنند. 
    بحث و نتیجه‌گیری
    هدف از پژوهش حاضر بررسی نقش همسران و رضایت زناشویی در پیش‌بینی گرایش به پیمان‌شکنی و تعیین تفاوت‌های جنسیتی در این گرایش بود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نقش همسران پیش‌بینی‌کنندة معناداری برای گرایش به پیمان‌شکنی است؛ به‌طوری‌که ایفای مؤثر نقش‌های همسری با کاهش گرایش به پیمان‌شکنی همراه است. این یافته حاکی از آن است که عناصر عاطفی در روابط زناشویی نظیر خرده‌مؤلفه‌های «تکیه‌گاهی» و «مهر‌ورزی مرد» نقش محوری در پیشگیری از پیمان‌شکنی دارند. 
    یافتة حاضر با پژوهش‌های احمدی و زارعی (۱۴۰۱) و برخی آموزه‌های اسلامی مانند مجلسی (1403ق، ج76، ص116)، نوری (1408ق، ج14، ص165)، کلینی (1407ق، ج8، ص23؛ ج5، ص517)، حر عاملی (1409ق، ج20، ص186) و ابن‌بابویه (1362، ج2، ص539) همسو است. 
    از منظر نقش تکیه‌گاهی مرد، می‌توان گفت زمانی که زن احساس می‌کند همسرش منبع حمایت، امنیت و اتکاست، نیازهای دلبستگی و امنیت عاطفی‌اش ارضا می‌شود و احتمال جست‌وجوی حمایت در روابط بیرونی کاهش می‌یابد. نبود چنین نقش حمایتی، احساس تنهایی و بی‌پناهی را افزایش داده و ممکن است به شکل ناهشیار زمینه‌ساز گرایش به پیمان‌شکنی شود. این یافته با مبانی نظریة دلبستگی همخوان است که بر نقش پیوند ایمن در جلوگیری از فاصلة هیجانی میان همسران تأکید دارد (بالبی، 1988). در مورد مهرورزی مرد نیز نتایج نشان داد که ابراز محبت و عاطفه یکی از بازدارنده‌ترین عوامل در برابر پیمان‌شکنی است. کمبود محبت، بی‌توجهی یا سردی هیجانی در رابطه، باعث می‌شود یکی از نیازهای بنیادین انسانی، یعنی نیاز به عشق و پذیرش بدون پاسخ بماند و این امر احتمال جست‌وجوی ارتباط جایگزین را افزایش می‌دهد. 
    به‌طورکلی، در چارچوب نظریة کارکرد خانواده، ایفای صحیح نقش‌های همسری به حفظ تعادل در نظام خانواده کمک می‌کند و باعث افزایش انسجام، احساس تعهد و رضایت زناشویی می‌شود؛ بنابراین ضعف در انجام نقش‌ها می‌تواند منجر به سردی هیجانی، تعارض و در نهایت گرایش به پیمان‌شکنی گردد. این یافته با پژوهش نیکولوا (۲۰۲۵) که نقش همسران را در پیش‌بینی پیمان‌شکنی جنسی غیرمعنادار دانسته، نا‌همسو است. علت آن ممکن است به تفاوت‌های فرهنگی و ارزش‌های خانوادگی در جوامع مختلف مربوط باشد. در بافت فرهنگی ایران که پیوند خانوادگی و وفاداری ارزش بالایی دارد، ایفای نقش‌های عاطفی و مسئولانه، احتمال بروز پیمان‌شکنی را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد. 
    همچنین نتایج نشان داد رضایت زناشویی نیز متغیر پیش‌بینی‌کنندة معناداری برای گرایش به پیمان‌شکنی است؛ به‌گونه‌ای‌که یافته‌ها حاکی از آن است که عناصر شخصیتی و ارتباطی در روابط زناشویی نظیر خرده‌مؤلفه‌های «مسائل شخصیتی»، «ارتباط»، «رغبت به ادامه» و «حل تعارض»، نقش محوری در پیشگیری از پیمان‌شکنی دارند. 
    در خصوص مسائل شخصیتی، به ‌نظر می‌رسد ویژگی‌هایی مانند هیجان‌طلبی، خودشیفتگی و ضعف وجدان اخلاقی می‌توانند فرد را مستعد رفتارهای پرخطر از جمله پیمان‌شکنی زناشویی کنند. از سوی دیگر، همسرانی با ثبات هیجانی، مسئولیت‌پذیری و وجدان بالا، تعهد بیشتری در حفظ رابطه نشان می‌دهند. بنابراین ترکیب ناسازگار ویژگی‌های شخصیتی در زوجین می‌تواند کیفیت رابطه را تضعیف و میل به پیمان‌شکنی را افزایش دهد (کاستا و مک کری، 1992). 
    در مورد ارتباط زناشویی، یافته‌ها نشان می‌دهد ضعف در گفت‌وگو، ناتوانی در همدلی و نبود درک متقابل، فاصلة عاطفی و هیجانی میان زوجین را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، صمیمیت کاهش می‌یابد و یکی از زوجین ممکن است برای تجربة درک و نزدیکی عاطفی، به روابط بیرونی گرایش پیدا کند. پژوهش حسامی (۱۴۰۲) نیز بر نقش ارتباط مؤثر در کاهش تعارض و افزایش وفاداری تأکید دارد. 
    رغبت به ادامة زندگی زناشویی نیز متغیری کلیدی بود. زمانی که فرد تمایل، انگیزه و امید به تداوم زندگی مشترک دارد، حتی در مواجهه با نارضایتی یا تعارض، برای حفظ رابطه تلاش می‌کند، اما کاهش رغبت به ادامة زندگی معمولاً نشانة فرسودگی عاطفی و کاهش تعهد است که می‌تواند بروز پیمان‌شکنی زناشویی را تسهیل کند. این یافته با نظریة سرمایه‌گذاری راسبالت (1983) همسو است که بیان می‌کند تعهد بالا مانع خروج از رابطه می‌شود. 
    در نهایت، مهارت حل تعارض یکی از مؤلفه‌های مهم بازدارنده از پیمان‌شکنی بود. توانایی زوجین در گفت‌وگو، درک دیدگاه یکدیگر و حل مشکلات بدون تحقیر یا طرد، موجب حفظ پیوند عاطفی و اعتماد می‌شود. در مقابل، تعارض‌های حل‌نشده به انباشت خشم، ناامیدی و طرد هیجانی می‌انجامد که زمینة روابط جایگزین را فراهم می‌سازد. این نتیجه با مدل‌های ارتباطی گاتمن (1999) همخوان است که کیفیت گفت‌وگو و حل تعارض را تعیین‌کنندة تداوم رابطه می‌داند. 
    ناهمسویی یافته‌ها با پژوهش‌های مانند الیانی و همکاران (۲۰۲۳) و مارتینز (۲۰۲۰) ممکن است ناشی از تفاوت در بافت فرهنگی و نوع روابط زناشویی در جوامع غربی باشد که روابط آزادتر و معیارهای متفاوتی برای تعهد زناشویی دارند. در جامعة ایرانی، ارزش‌های مذهبی و اجتماعی، رضایت زناشویی را به‌طور مستقیم‌تری با تعهد اخلاقی پیوند می‌دهد. 
    به‌طورکلی، یافته‌ها نشان دادند که ایفای صحیح نقش‌های همسری و رضایت زناشویی بالا، هر دو به‌عنوان عوامل محافظتی در برابر پیمان‌شکنی عمل می‌کنند. در جامعة ایرانی که ارزش‌های فرهنگی و مذهبی بر تعهد و وفاداری تأکید دارند، آموزش همسران در زمینة نقش‌های عاطفی، ارتباط مؤثر و مهارت‌های حل تعارض می‌تواند به پیشگیری از گرایش به پیمان‌شکنی کمک کند. یافته‌ها همچنین با تأکید آموزه‌های اسلامی دربارة اهمیت وفاداری، حسن معاشرت و استحکام خانواده همسو است و می‌تواند در برنامه‌های مشاورة دینی مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین پیشنهاد می‌شود مشاوران خانواده در برنامه‌های آموزشی خود بر تقویت مؤلفه‌هایی چون آموزه‌های دینی مرتبط با تحکیم خانواده، مهرورزی، حمایت عاطفی، گفت‌وگو و تعهد تمرکز نمایند تا بنیان زندگی مشترک پایدارتر شود.

    References: 
    • قرآن کریم.
    • ابن‌بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعة مدرسین. 
    • ابن‌ماجه، محمد بن یزید (بی‌تا). سنن ابن ماجه. بیروت: دار الفکر. 
    • احمدی دهمند، رضا و زارعی توپخانه، محمد (1401). پیش‌بینی پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس مرزبندی زناشویی و میزان رضایت زناشویی. مطالعات فلسفی کلامی، 5(2)، 31ـ52. https: //ri. journals. miu. ac. ir/article_9772. html
    • اسکندری، مریم و پرندین، شیما (۱۴۰۱). پیش‌بینی نگرش به خیانت زناشویی بر اساس مؤلفه‌های رضایت جنسی و صمیمیت در زوجین. فرهنگی ـ تربیتی زنان و خانواده، ۱۶(58)، ۱۸۳ـ۱۹۹. https: //ensani. ir/fa/article/501599/
    • تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1366). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دا رالکتاب الإسلامی.
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسة آل‌البیت؟عهم؟ لإحیاء التراث. 
    • حسامی، شبنم (۱۴۰۲). پیش‌بینی پیمان‌شکنی زناشویی: نقش الگوهای ارتباطی و تاب‌آوری روان‌شناختی در دانشجویان متأهل زن. در: مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین‌المللی مشاوره، کار اجتماعی و آموزش با رویکرد آینده‌نگر. بوشهر.
    •  https: //civilica. com/doc/1797297
    • زارعی توپخانه، محمد (1404). درمان پیمان‌شکنی زناشویی: رویکرد یکپارچة خداسو (به ضمیمة درمان‌های روان‌شناختی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • زارعی توپخانه، محمد، جعفری، راضیه، زهیری هاشم‌زاده، علی و چراغیان، حدیث (۱۴۰۲). طراحی و ساخت مقیاس زمینه‌یابی پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس اندیشة اسلامی (مقیاس اولیه). اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی، ۱۹(۱)، ۳۷ـ۶۳. 
    • زارعی توپخانه، محمد (۱۳۹۷). مهر و اقتدار در خانواده. قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه. 
    • سلم‌آبادی، مهدی (۱۴۰۲). ساخت پرسش‌نامة نقش و نیاز همسران بر اساس منابع اسلامی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. مؤسسة آموزش عالی اخلاق و تربیت. دانشکدة روان‌شناسی. قم. 
    • ساعی شریفی، محمد‌حسین (۱۴۰۲). پیامدهای خیانت زناشویی در ایران؛ مطالعة فراترکیب. پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، ۱۲(۲۲)، ۱۶۵ـ۲۰۴. https: //ensani. ir/fa/article/585529
    • زارعی توپخانه، محمد (1402). پیمان‌شکنی زناشویی (عوامل، پیامد‌ها و مقیاس آن با رویکرد اسلامی). قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
    • طبرسی، حسن بن فضل (1412ق). مکارم الأخلاق. قم: شریف رضی.
    • کریمی، سارا، یوسفی، رحیم و سلیمانی، مهران (1399). رواسازی پرسش‌نامة خیانت زناشویی. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی، ۱۱(۲)، ۲۳۵ـ۲۵۰. https: //cpap. shahed. ac. ir/article_2900. html
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه. 
    • مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل‌البیت؟عهم؟ لإحیاء التراث.
    • بازدید: 228
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    محرابی، فهیمه، زارعی توپخانه، محمد. (1405) پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس منابع اسلامی و پیش‌بینی آن بر پایة نقش همسران و رضایت زناشویی. فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19(1)، 109-131 https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2025.5002795.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    فهیمه محرابی؛ محمد زارعی توپخانه."پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس منابع اسلامی و پیش‌بینی آن بر پایة نقش همسران و رضایت زناشویی". فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19، 1، 1405، 109-131

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    محرابی، فهیمه، زارعی توپخانه، محمد.(1405) 'پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس منابع اسلامی و پیش‌بینی آن بر پایة نقش همسران و رضایت زناشویی'، فصلنامه روان‌شناسی و دین، 19(1), pp. 109-131

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    محرابی، فهیمه، زارعی توپخانه، محمد. پیمان‌شکنی زناشویی بر اساس منابع اسلامی و پیش‌بینی آن بر پایة نقش همسران و رضایت زناشویی. روان‌شناسی و دین، 19, 1405؛ 19(1): 109-131